Auteur - Mariska Vogelenzang de Jong

Over de stadionmarkt in Warschau gaan vele geruchten. Er wordt gezegd dat je er werkelijk álles kunt kopen. In een artikel in de Warsaw Voice van 1996 zegt een toezichthouder dat je er zelfs genoeg wapens kunt kopen om een klein leger te bevoorraden.

Vistula rivier

De markt ligt net over de brug over de Vistula rivier ten oosten van het centrum. Al vanaf de brug zie je het stadium en de krioelende mensen en bestelbusjes eromheen. Parkeren is niet moeilijk. Je zet je auto gewoon naast de andere auto’s die ook op de drukke doorgaande weg geparkeerd staan. Dat doen de Polen zelf ook.
Het pad naar de ring om het stadion loopt op, en onder een afdakje staat een groot aantal vrouwen achter een tafel waar allerlei soorten plastic tassen worden verkocht. Je vraagt je af waar ze de tasjes van Harrod’s en bekende Franse modewinkels vandaan krijgen. Eenmaal het afdakje onderdoor kom je op de ring. Beneden worden voornamelijk huishoudelijke spullen verkocht, op de bovenste ring (namaak) merkkleding, horloges en souvenirs uit de Tweede Wereldoorlog.

De plek waar de markt plaatsvindt.

Zakkenrollers

Een Duitse uitwisselingsstudent, Artur, gaat met ons mee. Hij spreekt een beetje Pools en is nog op zoek naar een paar computerspellen. Op de bovenste ring schuifelen we tussen de nauwe paadjes door. Een portemonnee hebben we op Artur’s aanraden niet meegenomen. De markt staat bekend om zijn zakkenrollers. Poolse zloty’s in kleine coupures zitten diep in onze broekzakken.
We zijn nog geen vijf minuten op de bovenste ring als een koopman een tasje met een flinke stapel illegale DVD’s, CD’s en videospellen uit de binnenzak van zijn bodywarmer haalt. Schichtig kijkt hij om zich heen als Artur met één hand door de stapel woelt die inmiddels op tafel ligt. Twee meter verderop staat een kennis van de marktverkoper de boel in de gaten te houden. Na een minuut of vijf geeft hij een seintje en de stapel verdwijnt weer in de binnenzak.

Polen zijn gek op plastic, en ook op nepbloemen.

Onderhandelingen

Na een tijdje vindt Artur een marktman die via via de twee computerspellen tevoorschijn tovert. Engelse versie, verzekert hij. Zestig zloty wil hij (20 euro). Vriendenprijsje, zegt hij. Want normaal kosten ze veertig per stuk. Artur zegt resoluut dat hij niet meer dan dertig zloty wil betalen voor beide spellen. De Pakistaanse marktman wordt boos: “Dit zijn wel spellen die ieder uit twee CD’s bestaan hoor!” De onderhandeling is begonnen.
Het is een heel schouwspel. Artur steekt nonchalant een sigaret op. Kijkt de marktman niet aan. Zegt af en toe dat hij de spellen elders voor veel minder geld kan krijgen, en loopt tot twee keer weg. De marktverkoper haalt ook alle verkooptrucs uit de doos. Uiteindelijk betaalt Artur veertig zloty (10 euro) voor de twee spellen.

Een potje schaken...

Illegale handel

Artur studeert economie in Warschau. Zijn vader is Pools, maar hij heeft thuis alleen maar Duits gesproken. Hij legt uit dat je niet teveel moet betalen op de markt, en dat je als westerling meer waarde moet hechten aan de Poolse zloty. “Wat bij ons een euro is, moet je hier zien als één zloty. Mensen verdienen hier hetzelfde bedrag in zloty’s als wat wij in euro’s verdienen. Dat is wel een goeie richtlijn om te zien of je niet teveel betaalt. Je moet je als buitenlander niet laten oplichten.”
De stadionmarkt staat bekend om de handel in illegale CD’s en films. Een paar keer per jaar wordt er een grote inval gedaan door de politie waarna de in beslag genomen goederen met veel vertoon door bulldozers worden vernietigd. Op aandringen van de Europese Unie belooft het stadsbestuur telkens weer de illegale handelaars aan te pakken. Concrete harde maatregelen blijven tot nu toe uit.

Medailles uit WOII zijn vooral populair bij toeristen.

Russen

Een goede reden daarvan is de corruptie onder de Poolse ambtenaren en de invloed van de Russische maffia op de markt. Het stadion wordt via een tussenfirma verhuurd aan de kleine marktverkopers. Er wordt gezegd dat de marktverkopers hun standplaats huren van de maffia. Afhankelijk van de prijs die ze betalen krijgen ze een plek op de benedenring of op de populaire bovenste ring. Daarnaast is er veel afpersing. De marktlui kunnen hun bescherming tegen politie-invallen of diefstal ‘kopen’. Desondanks blijkt het toch nog lucratief genoeg om op de markt te gaan verkopen. Precieze bedragen zijn niet bekend, maar de jaarlijkse omzet van de markt werd in 1998 geschat tussen de 250.000 en 550.000 euro.
De samenstelling van de handelaren die de markt bevolken is de laatste jaren veranderd. In de eerste jaren kwamen er voornamelijk Russen en Oekraïners. De laatste jaren komen er steeds meer Vietnamezen en Afrikanen bij. Daarnaast zijn er nog steeds veel verkopers uit Armenië, Georgië en andere bevolkingsgroepen uit landen ten oosten van Polen..

Boodschappenlijstje

De markt begint ’s ochtends om 4 uur, en de eerste uren wordt er voornamelijk verkocht tussen de handelaren onderling. Rond 9 uur verandert de markt in een consumentenmarkt. Teresa en ik gaan een dag later nog eens terug. De eerste keer waren we vrij laat, om 11 uur ’s ochtends. We hopen rond 9 uur op een doordeweekse dag meer ‘illegale’ activiteiten aan te treffen.
We krijgen van Artur zelfs een boodschappenlijstje mee. Hij wil twee computerspellen en een stuk of vijf lege CD’s. De onderhandelingsles van de vorige dag zit nog goed in mijn geheugen, en ik ben van plan om me eraan te houden.

Kalashnikov’s

Op de tweede ring worden we al snel aangesproken met de vraag of we CD’s of DVD’s willen kopen. We raken aan de praat met een Indiase verkoper die de twee computerspellen zelf niet heeft. Aangezien ik de namen van de spellen en de speciale edities niet snel genoeg uit mijn mond kan krijgen, laat ik hem het briefje van Artur zien. De marktverkoper geeft het aan een klein ventje dat met een sprint vertrekt. De verkoper vertelt ons waarom hij zo ver van huis in Warschau terecht is gekomen. Hij probeert hier een paar maanden geld te verdienen op de markt. Daarna wil hij verder naar Duitsland, Zweden of Nederland. Om nog meer geld te verdienen.

Als we vragen of hij toevallig iets weet van wapenhandel op de markt begint hij hard te lachen: “Nee, meisje er worden hier geen kalashnikov’s verkocht”. Inmiddels komt de loopjongen terug met de twee gevraagde spellen. Helaas heeft hij het briefje niet meer waarop Artur ter herinnering nog de maximumprijzen heeft opgeschreven. We laten ons al snel overreden door het argument dat de spellen wel hele speciale edities zijn. De wijze woorden van Artur zijn ineens diep weggezakt in ons geheugen en we betalen zestig zloty (20 euro). Veel te veel, natuurlijk.