Auteur - Dennis Remmelzwaal

Als de zon ondergaat drijft de kou ons de tent in, de donzen slaapzak in. Opeengepakt drinken we er thee. Dagenlang stijgt en daalt het spoor, omhoog en naar beneden, omhoog tot de overhemden wit uitslaan van het zweet. Gemma en Dennis laten de koranscholen en kleurrijke bazaars achter zich en maken een trektocht in het Tien-Shan gebergte.
We rijden omstreeks half tien per openbare bus naar Samarkand, waar we aan het begin van de avond bij ons hotel Zarafshan aankomen. Samarkand is vooral beroemd om het Registan, een plein in het centrum van de stad, omgeven door drie rijkelijk gedecoreerde madrasa’s (koranscholen). In de veertiende eeuw werd begonnen met de aanleg van het plein, dat oorspronkelijk diende als bazaar. Tevens vormde het plein het toneel voor openbare executies. Het zand dat bij de terechtstellingen het vergoten bloed moest opzuigen, verleende het Registan haar naam.

Bazaar

Vlakbij het plein is het een kleurrijk schouwspel op de bazaar. De markten in Centraal-Azië zijn heel gestructureerd opgezet. Maar dit geordende Sovjetpatroon wordt ondergedompeld in de drukte, geuren en kleuren die zo kenmerkend zijn voor een oosterse bazaar. Ik zie een overweldigende hoeveelheid groenten en fruit te koop. Alle producten hebben een eigen hoek. Bij een oud vrouwtje koop ik kefir (een soort dikke karnemelk). Hiermee ga ik op een muurtje zitten terwijl ik mijn ogen uitkijk naar het schouwspel op de bazaar. Iedereen vraagt je waar je vandaan komt. Op het antwoord Galandia (Holland) gaan vaak de duimen omhoog.
Ik probeer uit de verschillende gezichten en kleding op te maken wat ieders herkomst is. De tubiteika-mutsjes die de mannen dragen geven een goede indicatie van hun oorsprong. Oezbeken hebben vrijwel altijd een donkergroen of zwart moslimkapje met witte borduursels op hun hoofd. Kyrgiezen dragen een onmiskenbaar wit, vilten hoed met aan de kruin een klein flosje. Zowel de Kyrgieze mannen als vrouwen dragen hoge, strakke, leren laarzen. Dit traditionele schoeisel stamt uit de tijd dat ze als herders met hun kuddes over de graslanden van Kyrgizstan trokken. De Oezbeekse vrouwen gaan praktisch allemaal gekleed in dezelfde bontgestreepte jurken van zijde. Wanneer je iemand ziet die eenvoudig gekleed is, in grijze, grauwe kleuren, moet het welhaast een Rus zijn.

Samarkand, Turquoise mozaieken op Registan plein.

‘s Avonds rijden we het treinstation van Samarkand uit. We installeren ons in een zespersoons couchette en genieten van op de bazaar gekocht lekkers. Daarna vallen we voldaan in slaap terwijl men in de couchette naast ons druk bezig is met het verwijderen van kakkerlakken. De trein arriveert vroeg in de ochtend in Andijan. Slaperig hang ik de rugzak op en verlaat de trein. Voordat we met de bus verder reizen, eten we eerst laghman (soort noedelsoep).
Bij de grens vindt nauwelijks een paspoort-controle plaats en nadat de bus vluchtig is nagekeken op smokkelwaar en wapens kunnen we verder rijden. De eerste stad die we in Kyrgizstan bezoeken is Osh. Bij een bezoek aan een zijdefabriek, ergens in de Fergana vallei, zien we hoe de beroemde Oezbeekse, kleurrijke ikat-zijde met de hand wordt vervaardigd en hoe de stoffen met hun felle, fraai verlopende kleurenpatroon, vanaf de gekookte cocon tot stand komen. Dagelijks zitten de meisjes hier te weven. In het frame van hun weefgetouw hebben ze foto’s geplakt van hun idolen. De arbeidsomstandigheden laten te wensen over.

Rood pluche in de trein naar Andijan.

Zijderoute

In hotel Osh check ik in en bij de dezhurnaya (etagedame) probeer ik geld te wisselen. Zij verwijst mij naar kamer nummer 216. Wanneer ik binnenkom groet ik vriendelijk, drie dames zitten verveeld aan een groot bureau. Op mijn vraag of ik geld kan wisselen wordt niet gereageerd. Dan leg ik een dollarbiljet op tafel en één van de dames doet een bureaula open en geeft mij enkele sums. Bij een bezoek aan één van de grootste bazaars van Centraal-Azië valt direct op dat veel mannen hier witte vilten hoeden dragen, de nationale hoofdbedekking. Gaat in Oezbekistan de meeste aandacht uit naar de oude zijderoute-steden met haar prachtige monumenten, in Kyrgizstan ligt de nadruk meer op de prachtige natuur.
Met enkele vrienden maken wij een zevendaagse trekking in de bergen in de omgeving van Osh. We reizen met een soort truckbus welke het onderstel heeft van een truck waarop een bus is gebouwd voor achttien personen. Ook is er voldoende ruimte voor oa. de kookspullen, tenten e.d. Totaal worden we begeleid door twee chauffeurs, een vrouwelijke tolk (Jana), een berggids (Sascha), dragers, kok en een hulp, allen Russen uit Kyrgizstan. We rijden door een kaal rotsachtig gebied.
Wij lunchen in het open veld met prachtig uitzicht op de bergen. Alvorens wij een stoffige weg langs een bergrivier volgen welke dwars door een imposante kloof loopt, passeren wij enkele dorpjes. In de middag maken we een wandeling door een vallei waar diverse nomaden hun yurts (tenten) hebben opgezet. Uiteraard wordt er koemis (gefermenteerde paardenmelk) aangeboden. Later rijden we door de groene Karkaravallei. Sommige weggedeeltes zijn erg slecht en dat kost dus de nodige tijd. In de berm langs de weg vallen vooral de vele gedenkkruizen met foto’s van verongelukte bestuurders op. Sommige zelfs gemarkeerd met onderdelen van de verwoeste auto. Een luguber aanzien.
Uiteindelijk bereiken we toch nog redelijk op tijd ons kampement. Vlakbij een rivierbedding zet de staff de tenten op. Waarin wij op een ondergrond van grof kiezel onze slaapzaken uitspreiden. Het water is ijskoud, het uitzicht is bijzonder fraai. De Pamirs en de Tien Shan zijn niet alleen het dak van de wereld, ze zijn ook het middelpunt van Azië.

Het basiskamp met onze Russische-staf.

Khan Tengri

Als de zon op onze tent schijnt, brengt Vladimir ons ontbijt. Als dat gedaan is, vertrekken we. Wandelend door bossen van sparren over hoge passen, waaronder de Tjuz pas (4000 m.). De bekroning van onze trek is het enorme met ijsbergen gevulde gletsjermeer, het Marzbacher meer aan de voet van de Khan Tengri. Als we na een dagtocht aankomen in het volgende kamp, staat er steevast thee met warme frietjes, met lekker veel zout, voor ons klaar. Vandaag gaat de tocht over veel smalle geitenpaden, losse stenen en gruispaden. Een Alpenmarmot schreeuwt ons van de verte toe. Een ander Nederlands stel loopt even met ons op.
De uitwisseling van dropjes doet ons goed. Gemma voelt een stekende hoofdpijn opkomen. Veel drinken, drinken en nog eens drinken. We lopen rustig verder, ‘t tempo is laag, het is vooral zwaar door de ijle lucht. Dagenlang stijgt en daalt het pad, één kilometer omhoog, één naar beneden. Mijn overhemd is wit uitgeslagen van het zweet. Klimmen, dalen, thee drinken met de gidsen die veel lachen. Bij de tent zwijgend rijst met linzen eten, als een groepje uitgeputte rovers rond het houtvuur.

Onderweg in het ruige berglandschap.

Hoogteziekte

Middernacht beginnen we aan de tocht naar de pas. We eten eind van de middag zodat we nog even kunnen slapen. Met zo min mogelijk kleren aan kruip ik in mijn slaapzak. Alles wat we vanacht mee moet nemen ligt binnen handbereik. Van het slapen komt weinig. Om half twaalf brengt Sascha thee en koekjes. We gaan beginnen aan de slotbeklimming. Het waait en het is enorm koud. We doen de hoofdlampen op en vertrekken. Langzaam, stapje voor stapje gaan we omhoog. Het is verschrikkelijk zwaar, ik ben moe en de hoogteziekte bonkt in m’n hoofd. Ik struikel voortdurend over losse stenen, het is koud, maar ik wil door.
In een stevige cadans gaan we naar boven. Het laatste stuk is steil. De lichtbundel van mijn hoofdlamp geeft mij het gevoel als of ik door een zwarte koker kijk. Gelukkig bereiken we de pas. Het is een uur of zes als de zon opkomt. Het is geweldig. De tocht naar beneden is verschrikkelijk. In de ochtend schemer dalen we af door een puinveld, later veranderend in een groene vallei. We zien een nomade (uit Mongolië), welke we van een afstand observeren.
Met dansende bewegingen en een stok met veren in zijn hand jaagt hij op marmotten, blijkt later. Deze oude traditie die van vader op zoon gaat, leert hij nu aan zijn zoon van tien jaar. In een halve cirkel benaderen zij hun prooi welke afgeleid wordt door de zwaaiende stok met veren. Dan gaan ze liggen en schieten met een soort pijl en boog de marmot. De ingewanden van het dier worden direct verwijderd. Wanneer wij aan de praat raken nodigt hij ons uit voor een kopje thee in de yurt op circa een kwartier lopen. Hij moet eerst nog wat fijne kneepjes aan zijn jongste telg bijbrengen maar zal snel komen.
Wij gaan alvast op pad. Bij de yurt aangekomen worden wij hartelijk ontvangen door een jonge vrouw en Sascha vertelt dat we haar man ontmoet hebben en dat hij direct zal komen. Zij vertelt ons dat er vrienden zullen komen en dat zij vervolgens samen verder trekken. Ik informeer naar de verhuizing en de vrouw vertelt dat binnen twee uur de yurt is afgebroken. Dan komt haar man binnen met vijf marmotten, welke door zijn oudste zoon worden gevild. De huid zal later worden verkocht. Wij krijgen thee aangeboden en haar man drinkt een kommetje koemis. In een soort melkbus worden hete steenkooltjes gelegd met daarop een laagje vlees, vervolgens weer een laagje kooltjes en dan weer vlees met kooltjes. Dan wordt de bus flink heen en weer geschud en blijft deze een tijdje staan. Wij besluiten terug te gaan naar het basiskamp en nemen afscheid.

Slapen in een yurt onder de sterrenhemel.

Himalaya

Halverwege de middag zijn we weer bij het kampement. Vladimir brengt ons thee. Vervolgens vallen we doodmoe in slaap. Later eten we rond het kampvuur en gaat de wodka en de brandy van hand tot hand. Wij hebben het over de trektocht en er worden Russische liedjes gezongen begeleid met gitaarmuziek. Een mooie afsluiting van de dag. Plotseling slaan de vlammen uit de Himalaya. De zon gaat onder en kleurt de toppen geel, dan roze, dan fel rood. Tegen een paarse hemel valt de nacht.