Auteur - Pascal ten Have

Ik ga op zoek naar de bron van de zilvervloot, die enorme schat die Piet Hein veroverde. De zoektocht begint in de allerhoogste stad ter wereld: Potosí, een stad hoger dan de grote steden in Nepal en Tibet!! Alle 145.000 inwoners wonen boven de 4000m! En niet alleen dat maakt deze stad zo speciaal, het is één van de belangrijkste steden van de geschiedenis van na de middeleeuwen.

Straatje in Potosí.

De geschiedenis van de Zilvervloot begon op een koude winteravond, toen de indiaan Hualpa een van z’n lama’s kwijt was. Hij dacht dat hij hem in de verte op de berg hoorde, maar het was al te donker, en zeker te koud. De snijdende wind jaagde door z’n drie alpacawollen truien en hij besloot in de luwte van een paar rotsen een vuur te maken en pas de volgende ochtend zijn zoektocht voort te zetten. Toen hij wakker werd, zag hij allemaal rare zilverkleurige slierten op de stenen liggen.

We zijn in de mijn.

Inca koning

Op dat moment herinnerde hij zich de legende die z’n vader altijd vertelde over de Grote Inca koning Huayna Capac. Deze waren opzoek naar zilver in een van de bergen van het grote Incarijk. Maar toen ze begonnen met hakken in een van de aangelegde tunnels bulderde een stem door de berg: ‘Dit is niet voor jullie, deze rijkdom komt volgens Gods wil toe aan de mensen die van ver komen!’ De verschrikte werkers verlieten hals over kop de berg. De berg die vanaf dat moment bekend zou komen te staan als “Potojchi” oftewel “hij die buldert”.
Zou het dan waar zijn, dacht Hualpa. Hij kwam immers van ver, een hele dag reizen vanaf de Potojchi. Zou deze schat aan mij toekomen? Een jaar lang ging haalde hij samen met z’n broer zoveel mogelijk zilver omhoog. Na een jaar maakte ze een enorme ingrijpende beslissing.
Ze vertelde het bestaan van Potojchi aan de Spaanse veroveraar, in 1545 wisten de Spaanse veroveraars van de “Sumaj Orcko”, de mooiste berg zoals hij nu ook genoemd werd. Een naam die niet verkeerd gekozen leek want het bleek de allergrootste zilvermijn ter wereld. Zo rijk dat keizer Karel de Vijfde van Spanje Potosí tien jaar later uitriep tot keizerstad. De enige keizerstad van de nieuwe wereld. En deze keizerstad kreeg de volgende wapenspreuk: ‘Ik ben het rijke Potosí, de schat van de wereld, de koningin van de bergen en de begeerte van de koningen.’

De mijnbouwers aan het werk.

Oude Wereld

En wat voor een stad werd het! In de 17e eeuw woonde er meer dan 165.000 mensen. Meer dan Londen, meer dan Parijs, en zeker meer dan Amsterdam. Hier in deze stad werden de eerste universele munten geslagen. Waar je dus zowel in Zuid-Amerika als in Spanje of Nederland mee kon betalen. Deze munten werden één keer per jaar naar de Oude Wereld gebracht door een gigantische Spaanse Colonne. En deze was wel nodig want de Engelsen en Nederlanders lagen op de loer. Één van deze jaaropbrengsten van oneindige omvang werd dus gekaapt door onze nationale held Piet Hein. Van dat geld kan je toch al snel enkele polders droogleggen, een grachtengordel bouwen en een enorme militaire- en handelsvloot bekostigen.
Dat was dus de opbrengst van een jaar… Laat staan hoeveel de mijn opbracht in z’n eerste driehonderd jaar. In de eerste drie eeuwen van het bestaan van deze mijn schijnt hij genoeg hebben opgebracht om een tweebaansweg van zilver aan te liggen tussen de mijn en het Keizerlijke Paleis in Madrid. Rond die tijd bepaalde zilver nog de waarde van munten, van alles eigenlijk. De zilverstandaard. Deze onwaarschijnlijke aanvoer had enkele grote gevolgen in Europa, het triggerde het ontluikende kapitalisme in West-Europa en het Iberische schiereiland. Je kan je ook voorstellen dat het zilver dat er al was ineens veel minder waard was. De grote geldontwaarding in Europa was begonnen, en zorgde ervoor dat Spanje twee keer achter elkaar failliet ging.

Ik en de rijkste berg ter wereld.

Potosi

Dus wie profiteerde van de rijkdom van Potosí, de Bolivianen zeker niet, maar ook Spanje niet. Het geld ging uiteindelijk naar drie landen, die de eeuwen daarna übermachtig werden. Engeland, Frankrijk en Nederland. Wie weet is de gouden eeuw wel alleen mogelijk geweest door de vliegende start die Nederland kreeg door het zilver in Potosí.
De verliezers van het de Ontdekking raden zich al raden. Afrikanen en Indianen. In deze jaren werd de beruchte “triangular trade” uitgevonden. Mooie stoffen, alcohol en geweren werden naar Afrika gebracht. Daar werden ze geruild bij de lokale handelaren voor slaven. Deze werden naar het Caribische gebied gebracht en vanaf daar naar Potosí. De slaven werden daar op zijn beurt weer geruild voor zilver en andere mineralen uit de mijnen. En dat ging weer terug naar Europa.
De ongelijkheid in de wereld die vandaag de dag nog bestaat begon dus hier, hier in Potosí.

De andere groep die eigenlijk door heel de geschiedenis heen de pisang was, zijn de inheemsen van Amerika. De indianen. Tijdens de ontginning van de mijn zijn meer dan zeven miljoen!!! Indianen gestorven tijdens dwangarbeid in de mijnen.
Als Hualpa had geweten dat hij deze massaslachting teweeg had gebracht…

Zilvermijn

Ook als je nu één van de mijnen bezoekt kan je je niet voorstellen dat mensen hier werken. Willen werken. Het lijkt nog het meest op de tweede ring van de hel van Dante! Het is een continue pijniging van de longen en ledematen. Door de hoogte is ademen enorm zwaar, dat gecombineerd met temperaturen van 35 graden en interne stofstormen. Laat staan als je dan heel de dag aan het hakken bent, tien uur in het donker zonder eten. En dat alles voor een hongerloontje en een zekere dood voor je 50ste. Kan me niet herinneren dan ik zoiets heftigs en treurigs zag.
Een hele stad die met een zijden draadje aan een beetje welvaart hangt. En het zijden draadje is de nu toch echt bijna uitgeputte mijn. Daarna kan het wel eens een van de grootste, mooiste en onwerkelijkste spooksteden ter wereld worden.