Auteur - Pieter Verbeek

Een paar weken meelopen op een natuurproject. Schildpadden helpen, dolfijnen observeren of olifanten beschermen. Het klinkt niet alleen romantisch, het geeft je ook de kans iets goeds te doen. Natuurlijk is het niet alleen romantiek. De dagelijkse praktijk varieert van meewerken aan wetenschappelijk onderzoek tot stront scheppen in dierenhokken. Maar over één ding zijn de vrijwilligers het eens: het is een unieke ervaring. De meeste projecten zijn op afgelegen plekken midden in ongerepte natuurgebieden. Plekken dus waar je als reiziger niet snel komt.
Dat is de reden dat steeds meer backpackers hun wereldreis onderbreken om een paar weken als ecovolunteer te werken. Dat dit ten koste gaat van je kostbare reistijd en je er ook nog eens fiks voor moet betalen, lijkt de moeite waard. De 27-jarige Joost van de Ven werkte tijdens zijn wereldreis door Zuidoost-Azië, Australië, Oceanië en Noord-Amerika een paar weken op het Thaise eiland Ko Phra Thong. Om zeeschildpadden te observeren. ‘Ik kwam in Thailand terecht tijdens mijn reis en zocht ter plaatse naar vrijwilligerswerk. Via internet kwam ik bij de organisatie Ecovolunteer terecht. Heel eenvoudig allemaal. Ik werkte twee weken op Ko Phra Thong. Heel bijzonder was dat. Het eiland was bijna onbewoond en dat gaf me een Expeditie Robinson-gevoel. Het was er fantastisch mooi en de werkzaamheden waren leuk.’

Ecovolunteer

Het zijn niet alleen reizigers die als ecovolunteer aan de slag gaan. Steeds meer studenten werken mee aan projecten als onderdeel van hun studie, om er stage te lopen bijvoorbeeld. Soms wordt deelname aan natuurprojecten geheel of gedeeltelijk als belastingaftrekpost gehonoreerd. Ook oudere mensen weten natuurprojecten te vinden. Eén ding staat voorop. Je moet er wel wat voor over hebben. Want de projecten zitten niet te wachten op mensen die komen luieren en vakantie vieren. Als je alleen van de leuke kanten wilt genieten, ben je aan het verkeerde adres. Je moet de handen uit de mouwen steken. Dat varieert van hokken schoonmaken tot onkruid wieden in een park.

Joost van de Ven stond in Thailand elke dag om vijf uur op om water- en nesttemperaturen te meten en het strand en de zee te observeren. Maar daar stond wel wat tegenover. ‘We checkten in totaal vijftien kilometer strand. Je weet dat jij de enige bent die op dat strand is, echt geweldig! Tijdens de twee weken op het eiland is elke vorm van stress verdwenen. Er hadden wat mij betreft nog wel een paar weken aangeplakt mogen worden.’
Marleen Roos verbleef op het project Katachtige van reisorganisatie Global Spirit in Costa Rica. Zij raakte daar onder de indruk van de wilde natuur. ‘Een gaaf gezicht was om de groep congoapen te zien, die elke dag over het project trok. De dieren die je daar in de natuur ziet, dat geeft een enorme kick. Papegaaien, parkieten, apen, neusberen, noem maar op. Zeker als je een dag vrij hebt en op avontuur gaat, kun je nog meer dieren zien: krokodillen, leguanen, hagedissen, ontzettend veel verschillende vogels, slangen en ga zo maar door. Op het project zelf, bij ons huis, hadden we ook ontzettend veel leguanen. Als je bang bent voor ongedierte, kun je beter thuisblijven, want er zitten heel veel kakkerlakken, schorpioenen, spinnen, libelles en muggen. Ik had er geen problemen mee. Alleen de muggen en springspinnen vond ik vervelend.’

Gap Year of Greenforce

Hoe vind je de projecten en hoe kom je er achter waar je jezelf kunt aanmelden als vrijwilliger? Joost van de Ven raadt aan dat ter plekke te doen, wanneer je op reis bent. ‘Het is beter om daar rond te kijken wat er mogelijk is. Dat bleek veel gemakkelijker dan vooraf gedacht. Je zit dan niet vast aan een geplande datum.’ Vanuit het thuisfront in Nederland en België ben je al snel aangewezen op een aantal organisaties die zich in dit vrijwilligerstoerisme hebben gespecialiseerd, wat ze zelf ook wel als ‘ecovakanties’ of ‘werkvakanties’ omschrijven. Tierra Natuurreizen is de aanbieder van het Ecovolunteer Programma: reizen met hart voor de natuur. ‘We willen het besef bevorderen dat we gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor een leefbare wereld’ zo luidt het motto op de site. De jonge organisatie Global Spirit zet zich in voor natuurorganisaties in verschillende werelddelen en helpt deze door vrijwilligers te zenden. Verder kun je zelf shoppen voor projecten op de website van de stichting JoHo of via internationale organisaties als Gap Year of Greenforce.
De vrijwilligers zijn broodnodig voor het bestaansrecht van de meeste projecten, volgens Hanneke van Terheijden, oprichtster van Global Spirit. ‘Ze worden niet ondersteund of gefinancierd. Om ze draaiende te houden, is eigenlijk de vraag naar vrijwilligerswerk ontstaan. Door vrijwilligers te laten deelnemen aan een project, wordt het project niet alleen ondersteund door mankracht maar ook op financieel gebied. Projecten die wel een bijdrage krijgen van bijvoorbeeld de overheid, grijpen deze extra’s aan om betere kooien te bouwen of een extra onderzoek te starten. Ook brengen vrijwilligers vaak goede ideeën mee, waardoor ze verbeteringen kunnen doorvoeren.’

Global Spirit

De groeiende vraag naar vrijwilligerswerk onder reizigers is vanzelf gegroeid, aldus Van Terheijden. ‘Vrijwilligers wonen over de gehele wereld. Als ze weer thuis komen, vertellen ze vaak enthousiast over hun ervaringen. Zo krijgen steeds meer mensen te horen van het bestaan van de projecten. Ook horen meer mensen hoe fout het is om bijvoorbeeld op vakantie op de foto te gaan met een olifantje of aap op het strand. Of wanneer ze geld geven om een gibbon bier te laten drinken in een café, die drugs heeft gekregen om wakker te blijven tot diep in de nacht.’
Volgens zowel Global Spirit als Tierra Natuurreizen is er duidelijk sprake van een groeiende trend. Willy Paquay, verantwoordelijk voor de boekingen bij Tierra: ‘In 2006 namen 125 personen deel aan een ecovolunteerproject. Dat er een groeiende tendens is, merken we goed, want een jaar later is het meer dan verdubbeld. Het zijn bovendien niet alleen backpackers die verdieping zoeken tijdens hun reizen: het is een trend om bewust om te gaan met vrije tijd in het algemeen en reizen in het bijzonder.’ Dat beaamt Hanneke van Terheijden: ‘Je reis combineren met werken en zo een steentje bijdragen aan de natuur komt steeds meer voor. Niet alleen bij backpackers. Er zijn ook deelnemers die zich aanmelden omdat ze op deze manier met wilde dieren kunnen werken. Zo helpen ze mee aan een betere toekomst voor deze dieren.’

Idealisme

Worden er alleen idealistische reizigers gevraagd? Wie komt er in aanmerking om als ecovolunteer de wijde wereld in te gaan? ‘Je kunt ecovolunteers niet echt definiëren’, stelt Karen Jacobs, zelf ook ecovolunteer en verkoop- en communicatiemedewerker van Tierra. ‘Ze zijn echt van alle leeftijden en culturen. Het zijn allemaal mensen die graag meehelpen aan het overleven van onze natuur, maar niet alleen financieel. Ook krijgen we liefhebbers van een bepaalde soort of dier, die een unieke kans krijgen om het dier te leren kennen en mee willen werken aan de bescherming ervan. Voor sommige vrijwilligers is idealisme de motivatie. Anderen zien het als een nieuwe, originele en zinvolle vorm van vakantie.’
Bij Global Spirit zijn de deelnemers zowel jong als oud. Hanneke van Terheijden: ‘De grootste groep bestaat uit jongeren in de leeftijdscategorie 18 tot 35 jaar. Maar we hebben ook deelnemers in de vijftig. Zij hebben altijd al met dieren willen werken, maar hebben hier nooit de mogelijkheid toe gehad. Of het bestond in hun tijd nog niet. Ze zijn dan blij dat ze op oudere leeftijd alsnog hun droom kunnen verwezenlijken. De meeste deelnemers houden veel van dieren en zijn met de natuur begaan. Anderen willen tijdens hun reis ook nog op een andere manier de cultuur van het land leren kennen. Of op deze manier andere vrijwilligers leren kennen en zo nieuwe vrienden maken. Daniëlle de Backker bijvoorbeeld. Die liep via Global Spirit vorig jaar voor haar stage mee op een zeeschildpaddenproject in Griekenland: ‘Ik heb ontzettend veel mensen ontmoet van over de hele wereld: Amerika, Spanje, Engeland, België, Griekenland zelf, Frankrijk, Palestina en ook Nederland. Het was gaaf om samen te werken met al deze mensen omdat je allemaal communiceert met één taal in een land dat voor bijna iedereen vreemd is. Dan vorm je op het einde een hechte groep. Het was dan ook een hele omschakeling toen ik weer naar huis moest. Daar kreeg ik zelfs flinke heimwee naar het project en alle mensen die er zitten.’

Tropische gebieden

Stellen de twee organisaties dan helemaal geen eisen aan hun vrijwilligers? Global Spirit verwacht van de vrijwilliger dat hij goed heeft nagedacht over deelname. Zodat hij of zij heel gemotiveerd zal zijn en zich volledig zal inzetten op het project. ‘De projecten verwachten ook dat de deelnemers zowel goed in teamverband kunnen werken als individueel’, legt Van Terheijden uit. ‘Als een vrijwilliger voor een langere periode deelneemt aan een project kan het zijn dat hij meer verantwoordelijkheid krijgt. Bijvoorbeeld ook nieuwe vrijwilligers inwerken of verantwoording krijgen over een bepaalde afdeling. Daarnaast verwacht het project dat de deelnemers in het Engels kunnen communiceren. Het hoeft niet vloeiend te zijn, als je de basis maar beheerst. En uiteraard moet je enthousiast zijn en een goed humeur meebrengen.’ De vrijwilliger moet overigens met een paar voorwaarden rekening houden. Van Terheijden: ‘Onze projecten zijn, in de meeste gevallen, gelegen in tropische gebieden. Je moet dus kunnen werken in vaak warme en vochtige weersomstandigheden. De accommodatie is vaak basic.’
Ook bij Ecovolunteer van Tierra is kennis van het Engels een belangrijke vereiste, zo legt Jacobs uit. ‘Om de aanwijzingen te begrijpen en jezelf duidelijk te kunnen maken. Maar uiteraard helpen de vrijwilligers elkaar ter plaatse zodat iedereen elkaar begrijpt. Om er ook zeker van te zijn dat onze vrijwilligers een minimaal gevoel van verantwoordelijkheid hebben, accepteren we alleen mensen vanaf 18 jaar. Je hoeft geen speciale ervaring of opleiding te hebben. Je kunt ter plaatse leren wat je moet weten, zodat je je werk zo goed mogelijk kunt doen.’

Aziatische olifanten

Het project met de Aziatische olifanten is bij Ecovolunteer altijd heel populair. In dit project werk je heel dicht bij de dieren en mag je de olifant zelf wassen, voeden en begeleiden. Iets wat je als gewone reiziger niet zo snel meemaakt. Ook in zwang zijn de projecten met de dolfijnen, bij vele mensen bijzonder geliefd. De projecten die wat moeilijker verkopen, zijn in onveiliger gebieden of landen gelegen. Jacobs: ‘Dat schrikt mensen af, maar wij doen er alles aan om voor onze vrijwilligers begeleiding te voorzien zodat ze veilig bij het project aankomen en ook veilig weer naar huis kunnen keren.’
Ook bij Global Spirit zijn sommige projecten populairder dan andere. Van Terheijden: ‘Bepaalde diersoorten zijn bij de vrijwilligers meer in trek dan andere. Soms verkoopt een project beter omdat de deelnameprijs goedkoper is dan die van andere projecten. Het is heel verschillend. De ene deelnemer kiest voor een bepaald project vanwege de diersoort. Voor andere vrijwilligers is het doorslaggevend in welk land het project ligt en weer een ander laat zijn keuze bepalen door de deelnameprijs.’
Momenteel het meest in trek bij de organisatie van Van Terheijden zijn het project Colobusapen in Kenia en het project Katachtige in Costa Rica. ‘Waarom deze projecten meer in trek zijn dan andere weet ik niet. Vorig jaar waren er weer andere projecten het populairst, zoals de Aziatische olifanten in Thailand, de gibbonprojecten in Thailand en de zeeschildpadden in Griekenland.’ De kleinschalige natuurprojecten kunnen maar een aantal vrijwilligers tegelijkertijd herbergen. Van Terheijden adviseert dan ook om op tijd te boeken en eventueel verschillende deelnamedata door te geven.

Global Spirit Global Spirit werd in 2004 opgericht door wereldreiziger en vrijwilliger Hanneke van Terheijden. ‘Ik heb zelf in het verleden vrijwilligerswerk gedaan op verschillende projecten. Toen zag ik hoe hard zulke projecten vrijwilligers ook daadwerkelijk nodig hebben. Zo is het idee ontstaan om Global Spirit op te richten.’ De organisatie biedt op dit moment een twaalftal reizen aan in Costa Rica, Italië, Griekenland, Kroatië, Kenia, Thailand en Antigua en Barbuda. ‘Als een vrijwilliger zich aanmeldt en boekt voor een project, nemen wij eerst contact op met het desbetreffende project om te zien of er een plaats beschikbaar is. Ook moet de vrijwilliger voldoen aan de voorwaarden die voor het project vereist zijn. Als er plaats is, brengen we de vrijwilliger hiervan op de hoogte en versturen we een boekingsbevestiging en overige informatie. Vaak helpen we mee met het zoeken naar een geschikte vlucht. Verder zijn we de vrijwilligers van dienst met het beantwoorden van vragen. Vrijwilligers krijgen geen onkostenvergoeding. Sterker nog, zij moeten betalen voor deelname. Vandaar ook dat je deze reizen moet zien als werkvakantie. De deelnameprijs is inclusief de accommodatie, vaak drie maaltijden per dag, training en begeleiding en een donatie aan het project (zodat dit kan blijven bestaan). En uiteraard de mogelijkheid om op zo’n project te kunnen werken.’ Lees over de projecten op http://www.globalspirit.nl. Ecovolunteer Het Ecovolunteer Programma is ontwikkeld door Roel Cosijn, als een bijproduct van de inmiddels failliete Nederlandse reisorganisatie Wolftrail Natuurreizen. In 1992 bood hij als proef een vrijwilligersproject aan, wat in de loop van de jaren langzaam steeds verder uitgroeide. Cosijn: ‘In 1998 ben ik vertrokken bij Wolftrail, met meenemen van de Ecovolunteer-projecten. Dat heb ik toen verzelfstandigd als Ecovolunteer Program.’ Ecovolunteer biedt momenteel via Tierra Natuurreizen een dertigtal vrijwilligersreizen aan in onder meer Brazilië, de Verenigde Staten, Rusland, Mongolië, Thailand en Zimbabwe. Als vrijwilliger kun je kiezen uit de meest uiteenlopende dieren om mee te werken. Van reuzenotters in Bolivia tot gieren in Kroatië, van walvissen in Canada tot olifanten in Kameroen. ‘Een ecovolunteer krijgt een onvergetelijke ervaring: je hebt de kans om in aanraking te komen met mensen die beroepshalve bezig zijn met onderzoek of het beschermen van bedreigde en beschermde diersoorten. Bovendien kun je vaak de dieren zelf ook observeren of ermee werken. Op de projecten word je begeleid door de projectmedewerkers. Vaak leef je ook samen met hen. Je ervaart de passie en leert zelf ook heel veel bij. Er is geen onkostenvergoeding: de deelnemer betaalt zijn eigen reis en een deelnameprijs. Bij de meeste projecten zijn de maaltijden hierbij inbegrepen.’ Lees over de projecten op http://www.ecovolunteer.nl. Meer internetlinks: http://volunteer.gapyear.com http://www.greenforce.org