Auteur - Marcel Gansevoort

Aidskinderen verzorgen in Vietnam, schildpadden beschermen in Costa Rica of meehelpen aan het opzetten van een kraamkliniek in Oeganda. Voor elk wat wils. Het is duidelijk een trend, want het leger van wereldverbeteraars groeit explosief. Jaarlijks trekken duizenden Nederlanders en Belgen de wereld in om vrijwilligerswerk te verrichten. En het worden er elk jaar meer.

Buitenlands vrijwilligersproject

Particulieren richten steeds vaker een eigen stichting op of starten een buitenlands vrijwilligersproject. Tijdens hun vakantie in Peru kwamen ze toevallig in contact met dat kinderhuis. Het maakte een onuitwisbare indruk. En dus kwamen ze op het idee het project structureel te ondersteunen. Velen van hen zitten er levenslang aan vast, zijn er bijna dagelijks mee bezig. Maar het is de moeite waard. Meer dan dat zelfs. Het is een nieuwe invulling van hun leven. Doe-het-zelvers in ontwikkelingshulp worden ze wel genoemd. Op eigen houtje of met steun van vrienden en familie zamelen ze geld in. Maar het blijft vaak niet bij een donatie. Ze reizen ook naar het land af, steken de handen uit de mouwen. Zelf iets doen dus.
Schattingen zijn bijna niet te maken, maar volgens het Centrum voor Internationale Ontwikkelingsvraagstukken zijn er alleen al in Nederland tienduizend particuliere initiatieven. Dat lijkt nog maar het topje van de ijsberg, want lang niet alle initiatieven staan geregistreerd. Wereldburgers die zich inzetten voor dat kinderhuis in Peru of knokken voor een betere toekomst voor straatkinderen in Brazilië. Velen hebben hun eigen website, gironummer en maandelijkse nieuwsbrief. Want er moet geld binnenkomen om die waterputten te kunnen graven.

Hulporganisaties

Het is niet alleen het verlangen naar avontuur of de reisdrift. Het succes van deze particuliere initiatieven zit hem vooral in de persoonlijke betrokkenheid bij het project. Want in plaats van de collectebus te vullen van grote hulporganisaties, weten de doe-het-zelvers in ontwikkelingshulp precies waar hun geld terechtkomt. Het vergroot de betrokkenheid. En het is veel leuker om zelf te bepalen wat je met het geld doet.
Lang boterde het niet tussen de goedwillende particulieren en de professionals van de hulporganisaties. Aanvankelijk werden de particulieren die dergelijke projecten startten, bestempeld als amateurs, die vaak na enkele jaren een grotere puinhoop achterlieten dan ze bij het begin hadden aangetroffen. Hulporganisaties en niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) hebben liever geen pendelservice voor vrijwilligers naar projecten. Hulpverlening is een serieuze zaak en wordt vooral door lokale partners uitgevoerd. Zo moet Oxfam/Novib honderd mensen per jaar teleurstellen, zegt een woordvoerder. Zij voelen zich geen uitzendbureau voor jonge idealisten. De handen uit de mouwen willen steken is hartverwarmend. Een waterput bouwen is één ding, maar of die put nog jaren blijft werken is een tweede. Het gaat per slot van rekening om duurzaamheid.
Toch keert het tij, want er zijn ook andere meningen. ‘We zien dat de kwaliteit van stichtingen enorm is verbeterd in de laatste drie jaar, juist omdat we in gesprek zijn met deze organisaties’, zegt een Cordaid-medewerker in het maandblad Onze Wereld, dat mondiale trends en ontwikkelingen op cultureel, maatschappelijk en economisch terrein in kaart brengt.
Dat komt enerzijds doordat steeds meer hoogopgeleide mensen zich inzetten voor de goede zaak. Managers en ICT’ers brengen veel kennis en knowhow mee. Maar er is nog een andere ontwikkeling: professionele hulporganisaties ondersteunen de laatste jaren steeds meer particuliere initiatieven.

Flying Doctors

Wie zijn het eigenlijk, die nobele wereldburgers die tot het diepe besef komen dat de immense armoede in de wereld onacceptabel is? Het zijn evenveel mannen als vrouwen. Mannen neigen meer naar de stoere bouwprojecten, vrouwen kiezen voor sociale projecten, zoals werken in een kinderhuis met aidspatiëntjes. En de leeftijd? Die is heel divers. Maar de meeste vrijwilligers zijn tussen de 18 en 25 jaar.
Steeds meer jongeren voelen zich nauw betrokken bij goede doelen en dat ontgaat ook het bedrijfsleven niet. Het bedenkt leuke acties om jongeren in weldoeners om te turnen. Zo organiseerde de Stichting Cultureel Jongeren Paspoort in samenwerking met Agis Zorgverzekeringen een ‘Win je eigen foundation’-verkiezing. Jongeren konden tienduizend euro winnen en doneren aan een project van Amref Flying Doctors. Sterker nog: ze mochten het project zelf bezoeken en meehelpen.
En er is nog een andere doelgroep: de gelovigen. Gereformeerden, Nederlands-hervormden en leden van kleine kerkgenootschappen nemen het vaakst deel aan vrijwilligerswerk in het buitenland, rooms-katholieken minder vaak en onkerkelijken (de ongelovigen, ja) het minst. Dat zegt Ellen Hermans in de scriptie Vrijwilligerstoerisme die ze schreef in het kader van haar studie aan de Universiteit van Tilburg. Religieuze mensen hebben eerder de behoefte om mensen te helpen of een bijdrage aan de maatschappij te leveren. Een soort plichtsbesef kun je het ook noemen. En daar spelen christelijke vrijwilligersorganisaties zoals World Servants en Livingstone gretig op in met vrijwilligersreizen.
Mensen zonder kerkelijke achtergrond doen het uit ideële motieven. Ze willen de armoede bestrijden. Maar er is ook persoonlijk gewin, want door mee te werken aan een goed doel werk je aan je persoonlijke ontwikkeling. Je wordt er een sterker mens van, het geeft je meer zelfvertrouwen en je leeft veel intenser mee met de lokale bevolking. Een verrijking voor het leven dus.

Weldoeners

Vrijwilligerswerk in het buitenland is hot, zoveel is wel duidelijk. Iets goeds doen is natuurlijk altijd een van de motieven voor vrijwilligers. Maar er zijn er meer. Persoonlijke ontwikkeling, avontuur, ervaringen opdoen. En het persoonlijke belang speelt dus ook een rol. ‘Nuttig voor het vrijwilligersproject, maar ook voor mezelf’ is bij velen het motto. En waarom ook niet. In onderzoeken zie je dat persoonlijke belang ook terug in de motieven van vrijwilligers. Want het staat goed op je cv en je nobele verhaal scoort hoog op verjaardagspartijtjes.
Niet iedereen profileert zich als wereldverbeteraar. Dat werd duidelijk tijdens het schrijven van dit boek. Er zijn ook vrijwilligers die hun goede werk niet aan de grote klok hangen. De weldoeners in stilte. Waarschijnlijk lopen er honderden in Nederland en België rond. Zoals die medewerkster bij een luchtvaartmaatschappij, tevens gediplomeerd immunologe. Een paar keer per jaar bezoekt ze Afrika om vrijwilligerswerk te verrichten. Ze krijgt ervoor betaald, maar stort haar loon terug naar het goede doel. Ze schuwt de publiciteit, want ze wil het voor zichzelf houden. Wilde ook liever niet meewerken aan dit boek. En dat siert haar alleen maar. Mooi dat zulke mensen nog bestaan.