Chichicastenango: mysterieuze markt

door Reis om de Wereld
Gepubliceerd: Laatst ververst op 44 views

Een dag voordat de indiaanse markt in Chichicastenango begint gaan Eric en Veronica op in de drukte van de opbouw. Kramen worden opgezet en rituelen worden uitgevoerd. Vooral rituelen bij Pascal Abaj en de wierook op het marktplein geven de plaats een mysterieuze sfeer. ‘Wil je de markt echt beleven en kennis maken met de Mayacultuur en -rituelen, raad ik aan om al een dag van tevoren in Chichi aan te komen’, aldus Eric.

Eric Kokke

In de hooglanden van West-Guatemala ligt op ruim 2000 meter het charmante stadje Chichicastenango. Deze plek geniet bekendheid bij de westerse toeristen vanwege de wekelijkse markt. De markt in Chichi is nog steeds van groot belang voor de boeren uit de omliggende streken. Vanuit de bergen brengen zij hun produkten ernaartoe en kopen of ruilen weer goederen die ze zelf nodig hebben.

Mayareligie

Daarnaast kun je er getuige zijn van de traditionele Mayareligie bij de twee kerken op het marktplein en de offerplaats Pascal Abaj buiten het dorp. Ondanks dat er tegenwoordig veel marktlui zich op de toeristen richten, is het grootste deel van het aanbod voor de boeren uit de omgeving. Veel toeristen bezoeken de markt via een georganiseerde tour vanuit Antigua.

Helaas laat zo’n dagtocht je alleen de markt zelf zien en mis je de religieuze atmosfeer die zich een dag eerder in stad opbouwt. Wil je de markt echt beleven en kennis maken met de Mayacultuur en -rituelen, raad ik aan om al een dag van tevoren in Chichi aan te komen. Het overdadig gebruik van wierook brengt je vanzelf in de juiste stemming.

Wanneer we ’s ochtends, een dag voor de markt, in Chichi aankomen worden we gelijk bewust van de mystieke sfeer die over de stad hangt. De wolken hangen laag over de bergtoppen, de geur van wierook prikkelt de ogen en overal sjouwen traditioneel geklede mannen en vrouwen hun spullen naar het marktplein. We worden opgepikt door Gustavo, een jonge mestizo met visitekaartjes van alle hotelletjes in het stadje. We laten ons meevoeren en belanden in het verrassend leuke en nette Hospedaje Salvador.

Op weg naar het hostel vertelde Gustavo over de mogelijkheid om een religieuze Mayadienst bij te wonen op de heuvel achter de stad. Bij de offersteen van Pascal Abaj houden Mayapriesters diensten voor de boeren en andere belanghebbenden. Deze diensten moeten de goden gunstig stemmen voor de aanstaande marktdag. Veel marktkooplui en boeren zullen gedurende de dag de heuvel beklimmen om offers te brengen voor een goede verkoop en overvloedige oogst. We zijn nieuwsgierig gemaakt.

De markt bij Pascal Abaj.

De markt bij Pascal Abaj.

Rituelen

Na een ontbijt van de in Guatemala gebruikelijke tortilla’s en eieren maken we gebruik van Gustavo’s tip en gaan we op weg naar Pascal Abaj. Via een zandpad dat door tuinen en zelfs binnenplaatsen van boerderijen aan de buitenkant van de stad loopt, bereiken we de heuvel. Na een korte maar heftige klim zien we inderdaad een aantal mensen op de top.

Ze staan binnen een kring van stenen. Rook van de wierook en kaarsen hangt boven de plek waar de ceremonie al in volle gang is. We besluiten op redelijke grote afstand te blijven om deze mensen niet te storen in hun rituelen. Ondanks de afstand hebben we een redelijk goed zicht op de gebeurtenissen rond de offersteen. In het midden loopt de priester, gekleed in een lange witte poncho en een hoed met veren, druk met wierook zwaaiend heen en weer, terwijl hij gebeden uitroept. Tegenover een grotere steen, die zich in het midden van de kring bevindt, plaatsen twee boeren enkele offers.

Wij kunnen niet precies zien wat het is, maar er liggen al bloemen, pakjes sigaretten en blikjes Coca Cola. De priester neemt regelmatig grote slokken uit een fles die op de grond staat. Een slok spuugt hij uit over de offers. De andere slikt hij door. Waarschijnlijk om de keel te smeren tussen de gebeden door.

Vreemde witte wezens

Naast de stenen kring bereidt een groepje vrouwen in Mayakleding samen met hun kinderen een maaltijd. Ze hebben een aantal pannen op een kampvuur staan en babbelen er vrolijk op los. Wanneer één van de kleinere kinderen onze kant op loopt omdat ze, zoals later blijkt, even naar de ‘wc’ moet, gebeurt er iets bijzonders. Het meisje, met de haren als een bos stro recht omhoog, grote snottebel aan de neus, verwilderde blik en vuile versleten kleding, komt onze kant op gelopen. Zij is net Mowgli, opgevoed door de wolven, uit Junglebook.

Zodra ze ons ziet, blijft ze verschrikt stilstaan met haar ogen wijd open. Ze is lichtelijk in paniek. Een van de oudere kinderen, die waarschijnlijk eerder witte mensen heeft gezien, ziet het gebeuren. Ze zwaait en lacht vriendelijk naar ons, loopt naar haar zusje en pakt haar bij de hand om haar verder het bos in te leiden. Op de terugweg kan het kleine kind haar ogen niet van ons afhouden en weer bij haar familie aangekomen duikt ze onder de veilige rokken van haar moeder.

Tomaten en rode pepers.

Tomaten en rode pepers.

Offers

Inmiddels zijn er binnen de kring van stenen meerdere ceremonies tegelijk bezig. Naast de priester en de boeren is er ook een man gekleed in een westers driedelig pak aan zijn rituelen begonnen. Door alle rookwolken van de wierook, het gezang van de priester en de gebeden van de anderen ontstaat er een mystieke sfeer. Vol verbazing en bewondering blijven we kijken naar het schouwspel.

Op een gegeven moment wordt de kip die al een tijdje bij de Mayavrouwen rondliep aan de priester aangeboden. Deze priester neemt ‘het offer’ mee de kring in en begint weer een nieuw gebed, dat het geluid van de kip gelukkig overstemt. Van de kip zien we die dag niks meer terug, maar de religieuze rituelen zijn de volgende dagen een terugkerend verschijnsel in Chichicastenango.

Terug in de stad besluiten we vanaf het balkon van een restaurant de ontwikkelingen op het marktplein te bewonderen. Het is een komen en gaan van kraamopbouwers, sjouwers en marktkooplui. Hoewel de markt pas een dag later echt begint, zijn er al veel kraampjes up and running. Het is duidelijk dat het een familiegebeuren is. De kraam wordt opgebouwd en bevoorraad door de mannen. Zij verdwijnen vervolgens (naar het café). De verkoop van de goederen is in handen van de vrouwen en kinderen.

De kleinere kinderen moeten zich gedurende deze dagen zelf vermaken. Je ziet ze spelend tussen de marktkramen en later als ze moe en hongerig zijn hangen ze aan de rokken van de moeder. Deze markt met het hele randgebeuren is voor ons een moeilijk te begrijpen verschijnsel. Twee keer per week trekt de hele stoet vanuit de bergen naar Chichicastenango om te verkopen en inkopen te doen. Eén dag reizen (vaak per voet) en opbouwen, de marktdag zelf en vervolgens afbreken en weer terug naar huis.

De meeste families slapen in hun marktkraam omdat ze buiten de stad wonen en zich geen hotel kunnen veroorloven. Deze markt is voor hen de enige manier om een inkomen te verkrijgen. En dan worden er dus blijkbaar ook nog vrij kostbare zaken geofferd, om meer te kunnen verdienen. Iets wat voor ons aardse westerlingen niet eenvoudig te begrijpen is.

Nog meer rituelen

Ondertussen voeren priesters in het aan het marktplein grenzende kerkje continue rituelen uit, die allen één ding gemeen hebben: een overdadig gebruik van wierook. Binnen in de kerk is het een komen en gaan van de mensen die het hogere aanwenden voor een goede marktdag. Ze ontsteken kaarsjes, offeren sigaretten aan Mariabeelden en doneren hun quetzalbiljetten aan de kerk.

Ook op de trappen van de kerk wordt driftig met wierook gespeeld om de goden gunstig te stemmen. Daarnaast zijn de kooplui ervan overtuigd dat flinke knallen uit vuurwerkpotten ook de verkoop zal stimuleren. Sommige mannen kunnen geen genoeg krijgen van dit de hele dag en nacht terugkerend ritueel. Ongeacht het tijdstip en de hoeveelheid mensen in de buurt, er moet geknald worden. De goden lijken niet snel tevreden te zijn. Dat je als nietsvermoedend toerist van schrik een meter de lucht in schiet als je vlakbij zo’n knallende pot staat, levert alleen maar hoongelach en wat bemoedigende schouderklopjes op. Even later stijgt klaaglijk gezang op tussen de marktkramen.

Een begrafenisstoet, voorafgegaan door een priester met de onvermijdelijke wierook, trekt langzaam in de richting van de aan de andere kant van het plein gelegen kerk. De vrouwen gekleed in hun mooiste traditionele rokken en blouses lopen zingend achter een klein kistje, dat gedragen wordt door mannen in een zwart pak. Het rumoer van de markt verstomt als de kleurrijke stoet voorbij komt. De stilte duurt niet lang. Al snel komt het marktleven weer op gang en gaat alles ‘gewoon’ door. Dus ook weer het knallen met het vuurwerk. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de mensen in deze streken meer aan de dood gewend zijn dan wij.

Eten op de markt.

Eten op de markt.

Laatste voorbereidingen

Aan het eind van de middag lijkt het grootste gedeelte van de marktkramen op zijn plek te staan. De meeste sjouwers zijn betaald voor hun diensten en dat is te merken ook. Afgaand op het geluid uit de kleine donkere cantinas wordt er volop gedronken. Daarnaast zijn er veel dronken mannen op straat. Al het verdiende geld is opgegaan aan drank en je ziet overal kerels op straat hun roes uitslapen. Morgen kunnen ze bij het afbreken van de marktstallen en het sjouwen van de gekochte goederen weer geld verdienen voordat ze terugkeren naar hun gezin.

Een triest gezicht, vooral als je ’s avonds de kleine kinderen slaperig en hongerig over de markt ziet lopen. Om nog enkele indrukken op te doen maken we rond 22.00 uur nog een laatste rondje over het plein. Het is nog steeds een drukte van belang. Op dit tijdstip worden ook de straten die naar het marktplein leiden vol gezet met marktkramen. Op de markt zijn nu de eetkraampjes het populairst.

Wij nemen ondanks alle waarschuwingen in de reisgidsen (‘Eet nooit op de markt!’) enkele gevulde broodjes en later gegrilde maïskolven. Terwijl we op een stoep van onze aankopen genieten, zijn we opgemerkt door de nog steeds buitenspelende kinderen. En wanneer twee van die grote donkere (en hongerige) ogen je vragend aankijken, kun je natuurlijk niks anders dan de maïskolf delen. Dit herhaalt zich een paar keer en na een mislukte poging om een meisje het begrip ‘delen’ uit te leggen (haar kleine broertje durft zelf niet dichterbij te komen, maar zou toch ook wel een hapje lusten), keren we terug naar ons hospedaje.

De markt zelf

Op de dag van de markt staan we vroeg op om zo weinig mogelijk van de dag te missen. Er is in een nacht veel veranderd. De hele stad is nu veranderd in een marktplaats. Boeren die zich geen kraam kunnen veroorloven of te laat zijn aangekomen spreiden hun koopwaar uit op de grond. Lopen over de markt is er vandaag niet makkelijker op geworden. Waar er een dag eerder nog alleen landbouw en de noodzakelijke gebruiksartikelen te koop werden aangeboden, staan er nu ook veel kramen met souvenirs voor de toeristen.

Voor de marktkooplui zijn de toeristen natuurlijk een goede kans om meer omzet te maken, maar iets van de charme en de mystiek gaat wel verloren. Wij kopen wat fruit, een pop en nieuw bestek (de ruimte in onze rugzakken laat geen verdere aankopen toe) en beperken ons verder voornamelijk tot toekijken vanaf het balkon van het restaurant, waar we inmiddels als eregasten worden behandeld. Inmiddels is het ook een miezerige dag geworden en merken we dat we tijdens de opbouw van de markt, een dag eerder, meer onder de indruk waren van het hele gebeuren dan vandaag.

Die dag vonden er meer religieuze activiteiten plaats en hing er een mysterieuzere sfeer. Het is voor ons dus de goede keuze geweest om een dag eerder aan te komen, wat niet weg neemt dat de markt van Chichi ook als dagtocht de moeite waard is.

‘s Middag nemen we onze lunch op de markt bij een van de vele eettentjes, waarvan de kokkinnen tot op dat moment al twee dagen tevergeefs probeerden ons binnen te halen. Gesterkt door het gegeven dat de gevulde broodjes van de avond ervoor geen problemen hebben opgeleverd, besluiten we de gok toch te wagen. Het werd de lekkerste gebraden kip die ik in maanden had gegeten en ook de op ons verzoek geïmproviseerde vegetarische maaltijd voor mijn vriendin was prima. En dat bij elkaar, inclusief drankjes, voor nog geen U$2,-.

Dat ik later die week drie dagen mijn tijd heb verdeeld tussen bed en toilet, wijt ik nog steeds aan mijn bezoekje aan de McDonald’s in Quetzaltenango.

Gerelateerd

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat ermee instemt. Prima! Lees meer