De Nederlandse roots van Mauritius

door Reis om de Wereld
Gepubliceerd: Laatst ververst op 121 views

Mauritius, het eiland van oneindige honeymoonstranden en het eiland van de dodo. Weinig mensen weten dat Nederland en dit eiland in de Indische Oceaan een speciale band met elkaar hebben. ‘Mauritius was vanaf die dag een Nederlandse kolonie, maar bleef vooralsnog onbewoond. Wel had men direct door dat dit eiland waardevolle grondstoffen bevatte, zoals ebbenhout en vreemde vogels die makkelijk te vangen waren’, schrijft Ralph van Wolffelaar. Hij bezocht Mauritius en ging op onderzoek uit naar de Nederlandse roots van het land.

Ralph van Wolffelaar

Hoe ver het is naar Vieux Grand Port? Halfuurtje lopen, zegt de een. Uur fietsen, zegt de ander. Dan toch maar de bus naar Flacq genomen. Gelukkig. Op zoek naar de Nederlandse roots van Mauritius. Vanuit mijn guesthouse in Mahebourg is het nog geen honderd meter lopen naar het busstation van deze plaats in het zuidoosten van Mauritius.

De bus naar Flacq vertrekt ook nog eens aan de voorkant van het station, dus dat is helemaal pure luxe. Ik ben op zoek naar de plaats waar Nederlanders ooit als eerste voet op dit tropische eland zetten. Na een ritje van een minuut of twintig stopt de bus aan de hoofdweg die langs de oostkust slingert bij een laag, langwerpig gebouw. Dit is het Frederik Hendrik Museum, gebouwd op de fundamenten waar ooit Fort Frederik Hendrik stond.

Zeventiende eeuw

De oude baas staat me beleefd te woord en veert op zodra hij merkt dat ik uit Nederland kom. Nee, veel Nederlanders ziet hij hier niet, vooral Engelsen en Fransen. Binnen zijn er veel plattegronden van het eiland te zien, van de eerste exemplaren uit de zeventiende eeuw die niet half bij de werkelijke vorm en omtrek kwamen, tot de huidige, uiterst nauwkeurige weergaven. Daarnaast allerlei steentjes, juwelen en allerhande andere prullaria van die tijd die zijn opgegraven op deze plek.

De dodo was een vogel die alleen op Mauritius voorkwam.

De dodo was een vogel die alleen op Mauritius voorkwam.

Fundamenten

Het perceel grenst aan noordkant aan de lokale kerk, en aan de oostkant aan de Indische Oceaan. In de verte breekt het koraalrif de opkomende golven. De zeewind maakt dat het op het bloedhete eiland nog enigszins uit te houden is. Tussen het water en het museum ligt een site waar sinds 1997 archeologische onderzoek verricht wordt. Dat er in het verleden een Frans fort gestaan heeft was al langer bekend, maar dat onder deze fundamenten zelfs nog oudere resten uit de Hollandse tijd lagen, was destijds nieuw.

Op de plek waar ooit het Nederlandse fort stond worden nu archeologische afgravingen verricht. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

Op de plek waar ooit het Nederlandse fort stond worden nu archeologische afgravingen verricht. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

Beschutting

Het verhaal begint op 1 mei 1598, als acht schepen van de Vereenigde Oostindische Compagnie onder leiding van admiraal Van Neck de haven van Texel verlaten op weg naar Nederlands-Indie. Op 8 augustus wordt de vloot nabij Kaap de Goede Hoop door een hevige storm uiteen geslagen. Op 17 september arriveren vijf vaartuigen onder leiding van vice-admiraal Wijbrand van Warwijck voor de kust van een onbekend eiland.

De volgende dag wordt een aantal sloepen erop uit gestuurd op zoek naar verversingen en een goede plaats om de schepen aan te laten meren. De prachtige baai van Grand Port biedt vers water en beschutting tegen de straffe winden van de oceaan. Vanaf 20 september vestigen de mannen zich op het eiland, voeren de nodige reparaties aan de schepen uit en dopen het onbewoonde eiland en passant tot Mauritius, naar de toenmalige stadhouder Prins Maurits van Nassau.

Een bord herinnert aan de plek waar de Hollanders ooit als eerste voet aan wal zetten. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

Een bord herinnert aan de plek waar de Hollanders ooit als eerste voet aan wal zetten. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

Geruisloze dood

Mauritius was vanaf die dag een Nederlandse kolonie, maar bleef vooralsnog onbewoond. Wel had men direct door dat dit eiland waardevolle grondstoffen bevatte, zoals ebbenhout en vreemde vogels die makkelijk te vangen waren. Onder hen was ook de legendarische dodo, een lamme goedzak die door de aanwezigheid van rudimentaire vleugels niet kon vliegen en derhalve een makkelijke prooi vormde voor de hongerige kolonisten. Die bouwden vanaf 1638 een fort bij Vieux Grand Port en hadden als hoofdactiviteit het exporteren van ebbenhout naar Holland.

Later introduceerde men allerlei producten, zoals suikerriet en rijst. Producten die vandaag de dag nog een grote rol spelen in de dagelijkse economie. De dodo was op dat moment helaas al uitgestorven. Het arme beestje, dat alleen op Mauritius geleefd heeft, stierf binnen enkele decennia een geruisloze dood. Nadat cyclonen, overstromingen en aanvallen van gedeserteerde slaven het de Hollanders steeds moeilijker maakten verlieten ze Mauritius definitief in 1710.

De prachtige baai van Grand Port aan de oostkust van Mauritius. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

De prachtige baai van Grand Port aan de oostkust van Mauritius. [Foto: Ralph van Wolffelaar]

Kroonjuweel

In de eeuwen erna volgde eerst de Franse bezetting. Die veranderden de naam van het eiland in Isle de France. Ondere aanvoering van de Franse gouverneur Mahe de Labourdonnais verkreeg het eiland een zekere status en welvaart in de Indische Oceaan. Tijdens de oorlogen in de tijd van Napoleon zagen de Engelsen hun kansen schoon en namen het eiland, dat voor die tijd op relatief korte afstand van het kroonjuweel India lag, in. De Engelsen voerden de Engelse taal in en introduceerden de Engelse tradities.

Het eiland volgde enigszins, maar bleef tot op de dag van vandaag de Frans-Creoolse taal als hoofdtaal houden. Op 12 maart 1968 kreeg Mauritius binnen de Britse Commonwealth een onafhankelijke status en op 12 maart 1992 werd het eiland dan een republiek met een gekozen president. Mauritius is nog wel lid van de Commonwealth.

Voet aan wal

Nu staat er dus een museum op de plek waar de VOC ooit het eerste fort bouwde. Naast nog wat halve muurtjes is er verderop een afgraving van een meter diep met allerlei plastic hoezen overheen. Het archeologisch onderzoek is acht jaar na dato nog lang niet afgerond. Volgens de man van het museum is het een kilometer lopen naar het monument waar de Hollanders ooit voet aan wal zetten. Langs de hoofdweg loop ik voorbij huisjes en stuit op en muurtje waar drie plaquettes in zijn gezet. De meest recente dateert van 1998, toen prins Maurits met prinses Marilene er de 400e verjaardag kwam herdenken van het moment dat er voet aan wal gezet werd.

Afgebladderd

Ik loop een paadje in en kom aan het water uit bij het officiële monument . Iets verderop staat een bord met de vlaggen van Zeeland, Amsterdam en Holland. ‘Monument of Dutch sailors first landing’ staat erop. Het bord staat er wat verloren zo vlak naast de weg en de verf is afgebladderd.

Pentekeningen

Eenmaal terug in Mahebourg bezoek ik ’s middags ook nog het historisch museum, met allerhande informatie over de Nederlandse, Franse en Engelse historie van het eiland. Premature kaarten, tijdsbalken en pentekeningen van VOC-schepen sieren het mooie museum, dat, komende vanuit de bloedhete Mauritiaanse buitenwereld, alleen al vanwege de fenomenale airconditioning een genot is om in rond te lopen. Onder meer Pieter Both krijgt hier veel aandacht, de toenmalige gouverneur-generaal van de VOC die in 1615 in een cycloon waarbij twee schepen verloren gingen, verdronk. Zijn schip werd pas in 1979 gevonden, en resten van een derde vergane schip uit die storm zijn helemaal nooit gevonden.

Gerelateerd

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat ermee instemt. Prima! Lees meer