Reis om de Wereld
Voeding voor reizigers

Libanon, verscheurde stad

76

Beiroet, Libanon. Superlatieven in de (reis)pers zijn er genoeg te vinden. Parijs van het Midden-Oosten bijvoorbeeld. Of parel van het Midden-Oosten. Het is er voor deze regio dan ook relatief rustig en veilig. Het is een voor deze regio relatief vrij land voor andersdenkenden. Het is er relatief Westers.

Wilbert van Haneghem

Tja, de hoofdstad van Libanon is eigenlijk best relatief. Dat blijkt wel weer uit de oorlog die er in de zomer van 2006 woedde. Ook al duurde deze slechts een maand, alles wat in dit land is opgebouwd in de afgelopen jaren, is verwoest, kapotgemaakt of voor jaren niet meer bruikbaar. En dat zijn dan slechts de gebouwen en infrastructuur.

Ruim duizend mensenlevens hebben de oorlog tussen Hezbollah en Israël gekost. En de toekomst? Ook het imago voor deze contreien veilige bestemming is ook voor de komende jaren wellicht vernietigd. Maar de wilskracht van deze mensen kennende, kan het er ook snel weer opbloeien.

Beiroet

Beiroet, Libanon. Superlatieven in de (reis)pers zijn er genoeg te vinden. Parijs van het Midden-Oosten bijvoorbeeld. Of parel van het Midden-Oosten. Het is er voor deze regio dan ook relatief rustig en veilig. Het is een voor deze regio relatief vrij land voor andersdenkenden. Het is er relatief Westers.

Dat blijkt wel weer uit de oorlog die er in de zomer van 2006 woedde. Ook al duurde deze slechts een maand, alles wat in dit land is opgebouwd in de afgelopen jaren, is verwoest, kapotgemaakt of voor jaren niet meer bruikbaar. En dat zijn dan slechts de gebouwen en infrastructuur. Ruim duizend mensenlevens hebben de oorlog tussen Hezbollah en Israël gekost. En de toekomst? Ook het imago voor deze contreien veilige bestemming is ook voor de komende jaren wellicht vernietigd.

Maar de wilskracht van deze mensen kennende, kan het er ook snel weer opbloeien. Onderstaand artikel is geschreven drie maanden vóórdat de oorlog opnieuw uitbrak. Het artikel bleef daarom even liggen, in de stille hoop dat het af te maken was met een positief bericht. Dat het toerisme weer ongetwijfeld zal aantrekken bijvoorbeeld, of de Hezbollah ontwapend was.

Of de mensen hoop hadden. Helaas ben ik er niet meer geweest en zal ik er voorlopig ook niet meer komen. Maar ik heb een klein beetje hoop. Ik lees dat de aanvallen vooral in de buitenwijken hebben plaatsgevonden en niet in het centrum. Hoe cru dan ook dat zoals zo vaak de armste mensen getroffen worden, ik heb de stille hoop dat door het mooie centrum van de stad de bezoekers snel weer komen. En het broodnodige geld zullen spenderen. En de arme mensen daar ook van gaan profiteren.

Rafiq al-Hariri

Als je Libanon vergelijkt met de buurlanden Israël en Syrië of andere landen in het gebied gaan bovengenoemde superlatieven wel op. Maar dan wel met de nadruk op het begrip relatief. Want de stemming kan ook omslaan. Elke kant op. Na de moordaanslag op de populaire ex-premier Rafiq al-Hariri komt een ongekend aantal van ruim één miljoen mensen (op een bevolking van een kleine vier miljoen inwoners!) in het centrum van Beiroet bijeen om te protesteren tegen de vermeende moordenaars: de machthebbers in buurland Syrië.

Er volgen weken van roerige protesten. Na veel internationale druk trekt dit land uiteindelijk haar militairen terug en is er sprake van minder invloed uit Damascus. Een jaar later, in februari 2006 wordt getracht weer zo’n mensenmassa op de been te brengen om dit maal de eigen regering onder druk te zetten en de invloed van de politieke tak van Hezbollah uit te sluiten. Die druk is er niet, het komt niet tot een protestmars en er is sprake van relatieve rust in het land.

Portretten van Harirri zijn overal te koop.
Portretten van Harirri zijn overal te koop.

Christus beschoten

Die rust is goed merkbaar op een pleintje met gezellige terrassen. Zakenlui in westerse snit bespreken hun werkzaamheden, mooie meiden die zo uit een reclame van Polo Ralph Lauren lijken te zijn gelopen, genieten van de lunch, twee kwebbelende dames van gevorderde leeftijd hebben zichtbaar een abonnement op de plastische chirurg en gebaren uitbundig naar de ober. In het centrum is de modernste mode en merkkleding zichtbaar; bij man, vrouw of kind.

Op de gevel van een prachtig gebouw aan het plein is een reclame van een Italiaanse verzekeraar gebeiteld, compleet met een gigantische stenen leeuw – het logo van het bedrijf – die over de werknemers “waakt”. Een straat met veel terrassen en gekleurde luifels en markiezen doet Frans aan. Zeker ook omdat een van de etablissementen de naam Café de Paris heeft. De oude klokkentoren staat centraal en trots in het midden. Is dit Rome? Parijs? Milaan of Brussel?

Beelden bepalen de skyline van Beirut.
Beelden bepalen de skyline van Beirut.

Militairen

Nee, het is nog steeds Beiroet, maar je moet wel goed kijken om je in dit land met haar roerige geschiedenis te wanen. Twee van de straten die uitkomen op hetzelfde pleintje zijn afgezet door met – wederom moderne – mitrailleurs bewapende militairen; er blijken regeringsgebouwen gehuisvest te zijn. Langs alle stoepen in de buurt geldt een stopverbod in verband met mogelijke autobommen en dit wordt afgedwongen met betonblokken en kettingen.

Op nagenoeg elke straathoek staan politieagenten, beveiligers of militairen, al dan niet in houten hokjes, in ceremonieel tenue of met een “discobeveiligersoortje” in. Maar allen wel met een wapen in de hand, onder de arm of vermoedelijk onder het jasje verstopt. De klokkentoren blijkt van begin 20e eeuw, maar is tijdens de burgeroorlog afgebroken en op een geheime plaats bewaard. Daarom staat het er nu nog. Een Russisch orthodoxe kerk, om de hoek van het plein, is erg mooi ingericht en er heerst een serene rust en verkwikkende koelte.

Rome, milaan? Nee, Beirut!
Rome, milaan? Nee, Beirut!

Communistisch

De afgebeelde Christusfiguren echter, zijn bijna allen beschoten, vaak recht door het hart. De splinters plamuur zijn al lang opgeruimd, maar de gapende gaten in de muur zijn nog rauw zichtbaar en niet schoongemaakt. Standbeelden van voor 1980 staan fier en doen een beetje communistisch aan. Dichterbij gekomen, blijkt de uitgebeelde arbeider of soldaat een arm te missen of schijnt het felle zonlicht door de kogelgaten in zijn borstkas heen.

Ook missen de oudere gebouwen gevelplaten, zijn ze aan één of meerdere kanten het doelwit geweest van beschietingen of staan ze gewoonweg op instorten. De tientallen hijskranen zwieren en zwaaien met hun ballast dat het een lieve lust is, het gebonk van de heipalen is overal hoorbaar, bouwvakkers lopen met helm op en stoffige kleren aan langs de tafeltjes waar trendy jongeren hun lunch eten en ieders aankopen bewonderen. Het is alsof iedereen wil zeggen: “Hier wordt gewerkt. Hier wordt gebouwd. Hier wordt geld uitgegeven. Onze economie draait op volle toeren.”  Militair poseert…

Kennersoog

Een in Amerika wonende Libanees vertelt veel over het land. In vloeiend Engels zegt hij op bezoek te zijn bij familie. Hij praat op zachte en duidelijke toon. We staan letterlijk aan het graf van de zeven lijfwachten van de vermoorde ex-premier Hariri. Deze liggen in een witte tent die midden in het centrum van de stad staat. De heuveltjes waar de mannen onder liggen, zijn omringd met het groene nepgrastapijt dat je op je bij de Gamma koopt voor op je balkon. Eenvoudige dranghekken moeten ervoor zorgen dat als je over de plooien zou struikelen, je niet meteen jezelf onbedoeld op een graf stort.

De plaats van de tent is zeer bewust uitgekozen. “Sterker nog”, zo legt hij uit, “waar wij nu staan, daar stonden een jaar geleden die miljoen protesterende mensen. En was het ook in de jaren tachtig het ergste oorlogsgebied, de echte grens tussen de rivaliserende kampen”. Dat verklaart dus ook alle nieuwbouw en de kapotgeschoten beelden, zo besef ik later wanneer ik met een “kennersoog” door de stad loop.

Militair poseert…
Militair poseert…

Afluisteren

In het hoofdgedeelte van de tent ligt Hariri zelf, zijn kist keurig afgezet met verse bloemen. Manshoge foto’s van hem alleen, met zijn stokoude vader en lief uitziende moeder, aanbeden door het gewone volk en op statieportretten. Zijn wakende maar vriendelijke ogen op al deze portretten overzien zachtjes huilende en snikkende bezoekers naar zijn eeuwige rustplaats.

Op mijn vraag aan de beveiliger (met M-16 mitrailleur in de hand) hoe lang de tent nog zal blijven staan, kijkt hij mij verbaast aan en antwoordt: “Forever Sir, forever of course!” Onze Libanese Amerikaanse “gids” vertelt over de populariteit van de oud-premier, hij benadrukt vooral zijn eigen liefde voor de man en het land. Dit doet hij zeker als er iemand – in burgerkleding maar met een “oortje” in – erg dicht bij ons komt.

Kapot geschoten schilderijen.
Kapot geschoten schilderijen.

Stoffer en blik

Deze “schoonmaker” veegt zogenaamd wat pluisjes op een stoffer en blik, maar heeft bij de les “onopvallend afluisteren” duidelijk niet goed opgelet, hij valt juist erg op en het is bijna komisch. Bijna vooral, want de vriendelijke Amerikaan past vanaf dat moment erg op zijn woorden en is zeker niet meer zo open als daarvoor. Zijn uitleg dat die schoonmaker iemand van de geheime dienst moet zijn die even kwam horen wat hij de enige aanwezige twee westerlingen al een half uur stond te vertellen, is eigenlijk overbodig. Onze wegen scheiden en we gaan nog een keer aan het graf van Hariri staan.

Lachende ober.
Lachende ober.

Stevige leider

Ineens krijgen die foto’s een andere betekenis. Hij was erg geliefd, een arme boer in zijn jonge jaren. Maar later ook een miljardair, rijk geworden in de bouw, hij liet kennelijk zestien miljard Amerikaanse Dollar na, het achtvoudige van wat men (de bevolking, maar ook de familie) dacht dat hij bezat.

De gigantische moskee naast de tent is gebouwd door zijn bedrijf. Het plein waaraan we net zaten: gebouwd door zijn bedrijf. De moderne geasfalteerde wegen: u raadt het al en zo zijn er vele voorbeelden. Er wordt nu dan ook iets openlijker gesproken over zijn negatieve kanten, maar bovenal wordt hij gemist als stevige leider van dit land. Iemand die letterlijk en figuurlijk bruggen kan bouwen in eigen land en ver daarbuiten.