Reis om de Wereld
Voeding voor reizigers

Oekraïne, middelpunt van Europa

208

Lenin tegenover de McDonald’s; Een geblindeerde BMW naast een Lada. Als je het Oost-Europa van voor en na de val van de muur wilt ondervinden, moet je nu naar Oekraine. In twee weken ervaart Rene Hoeflaak dat Oekraine letterlijk en figuurlijk het middelpunt van Europa is. ‘In de zeer vroege ochtend komen we aan op het station van Lviv. Vanuit de taxi krijgen we al een goed beeld van deze historische stad. Veel beeldhouwwerken, fraaie en statige gebouwen, kerken en klinkerstraten’, schrijft Rene.

René Hoeflaak

Lenin tegenover de McDonald’s. Een geblindeerde BMW naast een Lada. Een gezondheidskeuring bij het zwembad. Als je het Oost-Europa van voor en na de val van de muur wilt proeven, moet je naar Oekraine. In twee weken ervaart Rene Hoeflaak dat Oekraine letterlijk en figuurlijk het middelpunt van Europa is. In twee uur vliegen we naar Kiev. Op het parkeerterrein van het vliegveld staan nieuwe grote, geblindeerde Mercedessen en oude Lada’s.

De chauffeur van ons taxibusje heet ons welkom in Oekraïne. Nog maar net ingestapt, vertelt hij over de geschiedenis van de Oekraïne en dat de muur ruim tien jaar geleden is gevallen. Het is maar dat we het weten. Onderweg van het vliegveld naar Hotel Rus, hartje Kiev, passeren we vele, afzichtelijke en kolossale flatblokken. “Typische Sovjetbouw, precies zoals we ons dat hadden voorgesteld” is de mening in de bus.

Kiev

Kiev in. Vlakbij Hotel Rus is de Markthal. Er is hier veel etenswaar te koop. Achter de varkenskoppen en fruitkramen staan oma’s met een hoofddoek. Voor 145 euro wordt ons een blik kaviaar baangeboden. “Klopt dit wel?”, vragen we ons onwetend af, na nauwelijks een uur in de Oekraïne. Op de brede en bekendste winkelstraat Khreschatyk is een folkloristisch dansfeest aan de gang. Op een terras drinken we voor omgerekend één Euro een fles bier en een cola en bekijken we de parade. Mannen met flessen bier en schaars geklede jonge meisjes met opvallend grote zonnebrillen bepalen het straatbeeld.

Jalta Lenin
Jalta; Lenin waakt over de McDonald’s. (foto René Hoeflaak)

Dynamo Kiev

Ondanks de zondag en het fraaie lenteweer is het vrij rustig bij de bekendste toeristische attractie van de Oekraïne, de Perchersky Lavra. Het is het hoofdkwartier van de Oekrains-Orthodoxe kerk. De sprookjesachtige gebouwen met lakenwitte muren, blauwe en groene daken en felle muurschilderingen doen mij aan de Efteling denken.

Met een brandende kaars wandelen we door de donkere ondergrondse gangen. Hier liggen al bijna duizend jaar de lichamen van tientallen heiligen. Stapvoets passeren we de tientallen open kisten die stuk voor stuk door de aanwezige pelgrims en monniken worden gekust. De soms onbedekte handen van de mummies maken de ambiance luguber.

Het is opvallend hoe goed de ongebalsemde lichamen bewaard zijn gebleven. Aan het eind van de dag drinken we een biertje in een café in Podil, de bekendste wijk van Kiev. Net als in vele andere cafés in de voormalige Sovjet-Unie is hier geen toilet. Dan maar een restaurant opzoeken. Ons hotel ligt naast het stadion van Dynamo Kiev. Zonder moeite komen Katja, Ingrid en ik in het stadion en betreden we de lege tribunes. “Moet je in de Kuip eens proberen”, glunder ik Katja en Ingrid opgewonden toe.

Kiev, Sint Sophia Cathedraal
Kiev, Sint Sophia Cathedraal. (foto René Hoeflaak)

Baboeska

Baboeska’s bepalen het straatbeeld van de Oekraïne. Een baboeska is een oud vrouwtje met doorgaans lange jas en hoofddoek. Als pensioenvoorziening verkoopt zij fruit/artikelen/voedsel op straat. In mijn beeld zijn alle baboeska’s klein en lopen ze gebogen. Dat niet iedere baboeska ongevraagd op de foto wil, ervaart Katja. Bij het nemen van een foto ontwijkt zij ternauwernood een dreun. Een les voor de volgende keer.

Om in het complex van het Sint-Sofia Kathedraal te komen passeren we vele loketten en beambten. Er heerst hier nog een echte oude Sovjet mentaliteit.De toerist is maar een lastige klant.Met een handvol kaartjes hopen we alle gebouwen te kunnen bezoeken. Helaas, een onvriendelijke dame op leeftijd maakt ons met enkele felle wegwerpgebaren en op onverstaanbare wijze duidelijk dat we in ‘haar’ gebouw niet welkom zijn. “NYET”. Voor een gastvrij onthaal moeten we ook niet zijn bij het Oekraïense Historisch Museum. De toiletjuffrouw leest mij de les wanneer ik per ongeluk het damestoilet betreed en de vele kassadames staren verveeld voor zich uit.

De beveiligingsbeambte bij de ingang kan zijn slaap nauwelijks bedwingen maar is nog net wakker genoeg om ons naar de bagagedames te dirigeren. Het museum telt drie etages en vele vertrekken. Je krijgt een indruk van de geschiedenis van Oekraïne. Het bijschrift onder de foto’s is helaas in het Russisch. In ieder vertrek staart chagrijnige baboeska met jaren ’60 Sovjetbedrijfsbril verveeld voor zich uit.

Kiev, wijk Podil
Kiev, wijk Podil. (foto René Hoeflaak)

Lviv

In de zeer vroege ochtend komen we aan op het station van Lviv. Vanuit de taxi krijgen we al een goed beeld van deze historische stad. Veel beeldhouwwerken, fraaie en statige gebouwen, kerken en klinkerstraten etc. Een arts leidt ons rond door het centrum van de stad. We bezoeken Russisch-, Oekraïense-, en Armeens orthodoxe kerken, lopen langs de stadsmuren, het boekenmarktplein en de Joodse kerk.

En dat allemaal in een straal van enkele honderden meters. Ik begrijp nu wel waarom deze stad als werelderfgoed van de Verenigde Naties is aangemerkt. De geschiedenis is hier overal voelbaar. De afgelopen honderd jaar maakte Lviv deel uit van Oostenrijk-Hongarije, Duitsland, Polen, Rusland en nu dus Oekraïne. Op het plein voor het Operagebouw drinken jonge mannen flessen bier en spelen de wat oudere mannen diverse bordspelen. Op de markt is vrijwel alles te koop.

Voor één a twee Euro koop je hier tweede handsbrillen op scherpte, horloges, afwasschorten, etc. etc. ’s avonds bezoeken we een receptie van de Nederlandse consul ter ere van de verjaardag van Prins Willem Alexander. Nederlandse zakenmannen vertellen over hun ervaringen met Oekraïne en kijken tussendoor uit het raam om te kijken of hun auto niet wordt gestolen. Ook dit is Oekraïne.

Karpaten
Karpaten. (foto René Hoeflaak)

Pochayiv Lavra

De bus van de touroperator blijkt niet te zijn berekend op bagage. Met een nieuwe bus en anderhalf uur vertraging rijden we weg uit Lviv, op weg naar Ternopil. Onderweg zien we boeren op paard en wagen. Tussen Ternopil en Lviv bezoeken we het Pochayiv Klooster. Volgens de legende gaat van dit klooster een heilige kracht uit. Het is hier heerlijk rustig. In de felle zon komen de gouden bollen en de blauwe muren van het kloostercomplex nog beter uit de verf.

Voor vrouwen is het dragen van hoofddoek en iets wat lijkt op een jurk verplicht.In het klooster kussen de, soms huilende, pelgrims de iconen en afbeeldingen van heiligen. In het plaatsje Kremenech stoppen we bij een oud nonnenklooster. Achter het klooster raak ik aan de praat met een Duitse non. Ze is begin dertig, Duitse en verblijft sinds enige jaren in het klooster. “Hier vind ik mijn rust”, aldus de non. De stad Ternopil is een aaneenschakeling van blokken flats. Ons hotel pas uitstekend in deze bouwstijl. De inrichting voldoet aan geheel aan de typische Sovjet stijl. Namelijk geen inrichting.

Odesa, Sint Ilya’s kerk
Odesa, Sint Ilya’s kerk. (foto René Hoeflaak)

Naar Chernivtsi

Op de weg naar Chervnitsi is weinig verkeer. Langs de weg zien we boeren met ploegende paarden. Af en toe stoppen we voor een politiecontrole. Chernivtsi maakte meer dan 250 jaar deel uit van het Habsburgse koninkrijk en was na Praag en Wenen de grootste stad van het rijk. Tussen de twee wereldoorlogen heerst hier de Roemenen, waarna de Sovjets de macht overnamen.

Het is ook de stad van de intellectuelen en studenten. Een studente leidt ons rond in het honderd veertig jaar oude roodbruin gesteende Universiteitsgebouw. Het symmetrische gebouw herenigt zowel Europese als Oosterse architectuur. Op de vraag waarom de vlag half stok hangt antwoordt onze studente: “That’s the wind”.

Lviv: Operagebouw
Lviv: Operagebouw. (foto René Hoeflaak)

Karpaten

Vanuit Chernivtsi gaan we de Karpaten in. Dit is een bergachtig gebied dat zich uitstrekt van Roemenië tot en Rusland. We rijden over slingerende wegen door dorpjes met houten huisjes, langs alpenweiden, houtzagerijen en kerken. We hebben alleen een Russische kaart van het berggebied rondom Bopoxta. Onze chauffeur grijpt naar zijn voorhoofd wanneer hij hoort dat we niet met een skilift maar wandelend de berg over willen. Uit voorzorg biedt de liftbediende aan zijn vrouw Marianne ons te begeleiden. Na een wandeling van anderhalf uur langs verlaten boerderijen nodigt Marianne ons bij haar thuis uit.

Haar houten huisje heeft veel weg van het boerenleven in Nederland van rond 1900. Geen elektriciteit, een houten toilet verderop op het erf, kippen en jonge geitjes op het erf, een koe, een varken in de schuur. In de slaapkamer staat een houten bed met geborduurde overtrek. We overnachten in gloednieuwe en zeer moderne blokhutten in een park Yaremcha. Bulldozers zijn bezig met het aanleggen van wegen. Binnen enkele jaren heeft Europa er een wintersportbestemming bij, dat kan niet anders.

Pachayiv Lavra Klooster
Pachayiv Lavra Klooster. (foto René Hoeflaak)

Odesa

Vanuit Lviv pakken we de nachttrein naar Odesa. In de vroege ochtend komen we aan op het station. Het statige witte stationsgebouw met de Oekraïense vlag maakt veel indruk en vanuit de stationspeaker klinkt operamuziek. De imposante torens van de geelkleurige Sint Ylia’s kerk tegenover het station maken indruk. Op loopafstand van het station is het Zwarte Zee hotel.

Na een vermoeide treinreis heb ik wel zin in een duik in het aanwezige zwembad. Dat gaat echter niet zomaar!! Ik moet eerst een gezondheidskeuring doorstaan. Een strenge en wijze dame op leeftijd in witte jas noteert hiervoor eerst mijn gegevens in een officieel schrift. Na inspectie van mijn handen, voeten en rug en betaling van 10 HRIVNA’s (ruim 1 EURO) mag ik uiteindelijk naar het zwembad. “Holland, good”, aldus de zwembaddokter. Wandelen door de straten van een zonovergoten Odesa is een lust voor het oog. De veelkleurige gevels in de klinkerstraten zijn tot in detail voorzien van beeldhouwwerk. Welke straat we ook inlopen, telkens weer stoppen we om een foto te nemen en te genieten van de gekleurde gebouwen en architectuur.

De ouderwetse lantaarnpalen en richtingwijzers maken de sfeer compleet. Odesa is het geografische middelpunt van Europa, zo vertelt een inwoner van de stad. De Europese geschiedschrijving druipt van deze stad af. Soms waan ik mij in Praag, dan weer in Rome, Helsinki of Moskou. Odesa is ook een geliefde aanlegplaats voor cruiseschepen.

Bij de Trappen van Potemkin zijn dan ook veel buitenlandse toeristen en souvenirverkopers. Op de terrassen in de vele stadsparken is het gezellig druk. Niet ver van de boulevard is een bodypaint festival aan de gang. De aanwezige politieagenten hebben moeite zich een houding tussen al het vrouwelijk en mannelijk bloot. Middelpunt van het festival is club, hoe kan het ook anders, Amsterdam

De Krim

Met de nachttrein gaan we naar het eiland de Krim. In Simferopol staat wederom een te kleine bus te wachten. Tegenover het station staat een standbeeld van Lenin. Op de Krim is het communisme nog niet uitgebannen. Wat Den Helder is voor Nederland, was Sebastopol voor de Sovjet Unie. De geheime Zwarte Zee vloot was hier gelegerd en is nu nog gedeeltelijk in handen van Rusland. De Krim richt zich nog steeds is op Rusland. Men spreekt Russisch, bureaucratie en weinig klantvriendelijk gedrag is hier nog aan de orde van de dag en Leninbeelden zien we hier nog volop.

Livadia paleis

Op de weg naar Jalta zien we de rode daken van de datsja van Gorbatsjov aan de kust liggen. “Hier woont nu andere maffia”, aldus de chauffeur. Vlak voor Jalta bezoeken we het Livadia paleis. Het is hier zeer druk. Dat is niet zo gek want dit is de plaats waar het verdrag van Jalta is getekend en Europa is opgedeeld. Binnen lopen we door de zalen en langs de ronde vergadertafel van Stalin, Churchill en Roosevelt. De tafel en stoelen blijken helaas niet authentiek te zijn. Er gaat toch wel een apart gevoel door mij heen als ik bij pleintje sta waarop de beroemde foto van de drie staatslieden is genomen. Jalta zelf is aantrekkelijke badplaats voor vooral Oekrainse en Russische toeristen.

De boulevard doet niet veel onder voor een gemiddelde Europese boulevard. Waar vind je echter een Lenin standbeeld tegenover een McDonald? Juist, in Jalta. De laatste avond van de reis brengen reisbegeleider Evert en ik op geheel passende wijze door. Op een terras worden we bij een Oekraïner aan tafel geroepen en drinken we vele wodka’s. Hoe meer wodka’s hoe sentimenteler de stemming. De aardigste Oekraïner blijken ook vanavond weer dronken Oekraïner te zijn.

Antonov

De volgende ochtend vertrekken we vanaf het vliegveldje van Simferopol met een Antonov- 24 naar Kiev. De reis zit erop. Voor vertrek naar Amsterdam kopen we T-Shirts met Lenin en Stalin. Matroeska poppen met Lenin, Stalin en Brezjnev. Wodka glazen met… Eén ding is zeker, de oude Sovjet Unie stroomt nog door de aderen van de Oekraine. Het gezicht van de Oekraine is echter gericht naar Europa. Het gevolg is een patient met een mix van Sovjet en Europese symptomen. En dat moet eigenlijk maar zo blijven!!


Eigenaardigheden van Oekraïne

In de Oekraine worden nog ouderwetse en nostalgische draaitelefoons gebruikt

Je moet niet raar opkijken wanneer je een taxibusje ziet met een Nederlandse firmanaam. Zo zagen wij in Hartje Kiev een lijndienstbusje met opschrift Nederlandse Deurencentrale

Vrijwel iedere flatblok heeft een eigen apotheek.

Wat en waar je ook boodschappen doet. Alle boodschappen gaan standaard in een zwarte HUGO BOSS zak

In veel winkels is een loket waar je buitenlands geld kunt wisselen

De Oekraïnse man loopt met een fles bier over straat. Lege flessen kun je gewoon bij laten tanken in een kroeg

De meeste bomen zijn aan de onderkant wit geschilderd. Dit is tegen de insekten.

In sommige CD winkels kun je geen CD’s kopen maar alleen op laten nemen.

In grote hotels lopen de mannen rond in trainingspakken

Een man alleen wordt in grote hotels enkele malen uit zijn bed gebeld met de vraag of hij nog behoefte heeft aan gezelschap

Men spreekt niet of nauwelijks Engels: Zo kan het zijn dat als je vraagt naar PAPER, peper krijgt en als je ME TOO zegt, ME TWO wordt verstaan!!

Asfaltputten worden afgedekt met houten deuren

In een café is vaak geen toilet en moet je dus de straat op naar een openbaar toilet.