Orchideeënjacht en vogelpracht

door Reis om de Wereld
Gepubliceerd: Laatst ververst op 53 views

‘Met het hoofd in Europa en de voeten in de Arabische wereld. Cyprus ligt in een verre uithoek van ons continent. Het eiland biedt alles wat je van een mediterrane wandelbestemming mag verwachten en daar bovenop nog een heel pakket aan exotische extra’s.’ Dat schrijft Ruud Peeten, die het eiland in het voorjaar bezoekt. ‘Voor vandaag staan er twee wandelingen op het programma in de omgeving van Lemesos. Beide tochten voeren langs de kust. Precies daar waar volgens de kaart geen megaboulevards volgepakt met resorts en disco’s liggen.’

Ruud Peeten

Met het hoofd in Europa en de voeten in de Arabische wereld. Cyprus ligt in een verre uithoek van ons continent. Het eiland biedt alles wat je van een mediterrane wandelbestemming mag verwachten en daar bovenop nog een heel pakket aan exotische extra’s. Twee weken van te voren zit ik al naar de weersvoorspellingen te kijken.

Mussen

Regen, regen en nog eens regen. Het lijkt er niet op dat ik de komst van de zomer met deze reis ga bespoedigen. Maar drie dagen voor vertrek heeft een stralende zon met daarin vetgedrukt het nummer 23 de plaats van de donkere wolken ingenomen. Dat belooft veel goeds. Het vooruitzicht van acht dagen wandelen op Cyprus straalt me als een vakantie tegemoet. Ik zou bijna vergeten dat het werk is. Het verkennen van nieuwe wandelmogelijkheden. Als freelancer heb ik vervelendere klussen moeten aannemen.

‘s Ochtends vroeg doe ik de tuindeuren van mijn dorpsappartement open. De mussen laten me niet langer slapen. Terwijl ik op het terras sta en mijn ogen uitwrijf, zijn zij al druk in de weer met hun verleidingsrituelen. De mannetjes zingen om het luidst en de vrouwtjes kijken afwachtend toe. Ze duiken niet zomaar in ieder nest.

Ook bij de tortels zijn de hormonen op hol geslagen. Recht voor mijn neus verzekeren zij zich ongegeneerd van een nieuwe generatie. De lente is een feit. De voorspellingen hadden niets teveel beloofd. Na weken zwoegen achter de pc is de blik op het eenvoudige dorp een enorme verademing. Het leven is hier echt anders. Rustiger, ongekunsteld. Ik probeer er de vinger op te leggen maar het lukt me niet. ‘Mediterraan’ is het enige woord dat zich steeds opdringt. Laat ik het daar maar op houden. Genoeg gestaard. Tijd om te wandelen.

De Georgios kerk in het gehucht Akrotiri.

De Georgios kerk in het gehucht Akrotiri.

Lemesos

Voor vandaag staan er twee wandelingen op het programma in de omgeving van Lemesos. Beide tochten voeren langs de kust. Precies daar waar volgens de kaart geen megaboulevards volgepakt met resorts en disco’s liggen. Ik parkeer de auto in de berm ergens tussen het stoffige gehucht Akrotiri en het prikkeldraad die de grens met Groot Brittannië afbakent.

Een onderdeel van de overeenkomst van 1960, waarmee Cyprus een onafhankelijke staat werd, was dat de koloniale machthebbers nog een paar stukken land mochten ‘hebben’. Het mag duidelijk zijn dat die niet bedoeld waren om bananen te kweken. Door de strategische ligging ten opzichte van het Midden-Oosten en de Kaukasus waren deze bases van cruciaal belang in de koude oorlog.

Akrotiri

Met enorme schotels en antennes probeerden de Britten de plannen van de ‘vijand’ te onderscheppen. Helaas ontsieren deze installaties nog steeds het prachtige schiereiland Akrotiri. Maar ze zijn tegelijkertijd een tastbaar stuk geschiedenis. Net zo, of misschien meer nog, dan een kerk of klooster. Het pad draait westwaarts waardoor mijn uitzicht verbetert. Een rij duinen van zo’n 30 meter hoog en daarachter de strakblauwe zee. Aan de andere kant van de duinen ligt een zoutvlakte met wat spaarzame vegetatie.

De planten die hier groeien moeten nogal wat in hun mars hebben, willen ze bestand zijn tegen de zilte droogte van deze kaap. Het zijn dan ook allemaal prikkelstruiken die hun kleine bladeren goed beschermen tegen verdamping en vraat. Ze bieden onderdak aan veel vogels; bonte vliegenvangers, kleine zwartkop, orpheusgrasmus en roodkopklauwier. Een niet-alledaagse oogst voor een ommetje van zeven kilometer. Als ik terugkom bij de auto zit er een Izabeltapuit in de schaduw van de bumper. Ik ben meer dan tevreden.

Cyprus staat in bloei: de Kuifhyacint.

Cyprus staat in bloei: de Kuifhyacint.

De middagtocht begint bij een klooster zo’n 3 kilometer van de kust. Op de parkeerplaats scharrelen twee Aziatische steenpatrijzen rond. Alsof het niks is. Alsof het gewone kippen zijn! Door weiden vol bloemen kuier ik naar zee. Ik herinner me Cyprus als een droog en dor eiland. Maar dat was in de zomer. Ditmaal is het een andere wereld. De donkere wolken uit de weerberichten blijken geen vloek maar een zegen te zijn geweest.

Het overdadige water heeft geleid tot een explosie van groen, geel, paars, rood, roze en blauw. Dat nodigt uit tot enorme vertragingen. Met mijn veldgids op schoot nestel ik me onder een dikke olijfboom en ik ga te werk. Heel veel geel. Dat is de gekroonde ganzenbloem. Een goudgeel vuurwerk aan de rand van de wei: mimosa.

Akkerwinde, Italiaanse zwaardlelie, Aziatische ranonkel, cistusrozen, daslook, Italiaanse ossentong, witte affodil, blaassilene en dan mijn eerste orchidee van de week. De Orchis Italica, een prachtexemplaar. Ik vervolg mijn weg over het kalkplateau langs de kust en zie nog kuifhyacinten en een hop. De vrolijke vogel fladdert een stukje met me mee en zet zijn kuif fier omhoog. Maar het schemert al en ik heb geen tijd meer om er lang bij stil te staan. Hoe lang heb ik onder die boom gezeten?

Een landschap met olijfbomen en steeneiken.

Een landschap met olijfbomen en steeneiken.

Cyprus cultuurlandschap

Wandelen op Cyprus is vooral genieten als je scherp stelt op dichtbij. Er staan net iets teveel antennes op prominente plekken. Net iets teveel schoorstenen om je echt in de natuur te voelen. Net iets teveel drukke wegen om aan het geroezemoes van de bewoonde wereld te kunnen ontsnappen. Moet ik dan maar zonder bril gaan wandelen? Het is een optie die ik even overweeg.

De antennes worden dan enorme boomstammen. De snelwegen ruisende rivieren. Maar het zou jammer zijn van al die bijzondere vogels die ik dan mis. Het kustlandschap van Cyprus is een cultuurlandschap. Je moet hier accepteren dat cultuur meer is dan alleen kloosters en Griekse tempels. Dag twee dient zich aan met gestommel.

Blijkbaar vinden de lokale bouwvakkers vijf uur een mooie tijd om te beginnen met het open breken van een weg. De ene na de andere kassei wordt met een doffe plof in een kruiwagen gemikt. Om zes uur wordt de klok geluid. En daar zijn ook de mussen weer. Verzetten heeft geen zin. Ik ga mee in het ritme van de dag, pak mijn tas, schiet mijn bergschoenen aan en weg ben ik. Vanuit mijn standplaats Tochni wandel ik een bergpas over.

Voordat ik normaalgesproken aan mijn ontbijt begin, zit ik al in Kalavasos aan de koffie. Ik vervolg mijn tocht noordwaarts naar het verlaten dorp Drapia. De vallei waardoor ik omhoog loop is vol met leven. De climax vanochtend is een familie kuifkoekoeken, druk verwikkeld in huiselijke discussies. Waar de ruzie over gaat is me niet helemaal duidelijk maar dat ze mij daardoor totaal niet ziet staan is mooi meegenomen. Mijn eerste kennismaking met deze zeldzame vogel duurt minutenlang.

Politiek in een spookdorp

In Drapia tref ik warempel mensen aan. Ik had het niet verwacht, omdat dit dorp met het sluiten van de kopermijnen is verlaten en vergeten. ‘Kalimera’, zo wordt ik uitbundig begroet. ‘De kerk moet wel netjes blijven, ook al woont er niemand meer’. Michalis verzorgt samen met wat vrienden het onderhoud van het eeuwenoude kerkje. Hij legt de dakpannen.

Zijn maat plant geraniums in blikken waarin ooit olijfolie zat en in halve autobanden. Erg decoratief. Al snel komt het gesprek op de politieke toestanden. De chronische crisis die er sinds de onafhankelijkheid heerst, is nog even actueel. Toetreding tot de EU heeft hier niets aan veranderd. In 1974 viel het Turkse leger Cyprus binnen en bezette het hele noorden.

Nicosia

Grieken uit het noorden werden verbannen naar het zuiden. Turken uit het zuiden werden naar het bezette gebied gedwongen. Daar waar men jarenlang als Cyprioten samenwoonde was plotsklaps geen ruimte meer voor solidariteit. Het litteken van de burgeroorlog is een grens van prikkeldraad die dwars door de hoofdstad Nicosia loopt.

‘Ik geloof niet dat het ooit nog goed komt’ sombert Michalis. ‘De Turkse Cyprioten, die horen hier thuis, net als wij. Het zijn de kolonisten die de problemen in stand houden. De arme boeren uit Anatolië die gratis land kregen op Cyprus van de Turkse staat’. De hele inmenging van Turkije, hij heeft er geen goed woord voor over.

Vanachter de geraniums knikt zijn vriend instemmend. Onder het dunne laagje mediterrane gelatenheid blijkt een hoop oud zeer schuil te gaan. Als ik aanstalten maak om verder te gaan zijn we alweer drie glazen comandaria verder en is de middag een heel end verstreken. ‘Die dakpannen komen morgen wel af’ lacht Michalis.

Kerkje nabij Tochni.

Kerkje nabij Tochni.

Kalkplateaus Troodos-gebergte

De daarop volgende dagen maak ik nog meer tochten over de kalkplateaus in de lagere delen van Cyprus. Af en toe proef ik al van de uitlopers van het Troodos-gebergte. In de hoger gelegen dennenbossen loopt de tijd een paar weken achter. De meeste bloemen staan nog in de knoppen. Het is er aangenaam koel. Het begin van de kalkgronden, die vanaf deze flanken aflopen naar de zee, markeert de strook bewoonde wereld. Holle wegen door olijfboomgaarden voeren me van dorp naar dorp.

Het cultuurlandschap begint me steeds meer te bevallen. Op mijn lijstje prijken al zes verschillende orchideeën en nog veel meer vogelsoorten. Van veel soorten had ik niet verwacht ze ooit ergens anders dan in mijn veldgids te zien. De kalkgronden zijn oude zeebodems die worden opgetild omdat Afrika langzaam richting Turkije beweegt.

Alsof het niets is, is de hele handel zo bijna 2000 meter omhoog gestuwd. De omvang van de bergen van Cyprus wordt me pas echt duidelijk als ik over de slingerwegen naar boven rijd. Dat Cyprioten nooit haast hebben uit zich ook in de manier waarop ze de wegen naar boven hebben aangelegd. Er komt geen tunnel aan te pas.

Sneeuw

Gedwee kronkelt het asfalt langs de rondingen van moeder aarde. Geen drie minuten kun je naar hetzelfde radiostation luisteren of de ontvangst is alweer verhinderd door een berg. En het stijgt maar en stijgt maar. De wandeling rondom de top van het eiland lijkt in de verste verte niet op de tochten beneden.

Het is koud en in de bossen hangen flarden mist. Geen bloem die het waagt om hier al te bloeien. Ik loop soms tot mijn enkels in de sneeuw. Aangekomen in het dorpje Troodos daal ik af door een rivierdal waarin al snel fraaie watervallen te zien zijn. Hoog boven me sluit het bos zich. Het pad is donker, zelfs overdag. Met al die slingerplanten waan ik me in een vreemd soort oerwoud, een oerwoud met sneeuw.

Dorpshuis in Tochni.

Dorpshuis in Tochni.

Anatolische orchis

Op mijn weg naar beneden stop ik voor nog een rondwandeling op 900 meter hoogte. Hier is het weer lente. De Anatolische orchis, ondersoort Troodi, wordt nummer zeven op de lijst. Een lijst die zo langzamerhand een heel professioneel karakter krijgt. Deze orchideesoort komt alleen op Cyprus voor. Dat maakt de pret alleen maar groter. Ik zoom in op de kleinste details van dit delicate plantje. Dit zijn de plaatjes waarvoor je graag de vier en een half uur in het vliegtuig zit.

Voldaan daal ik verder af, wetende dat het beneden nog steeds 23 graden is. Wandelen op Cyprus vereist een auto. Dat klinkt tegenstrijdig maar om bij het beginpunt te komen van een tocht is een korte rit vaak onvermijdelijk. Er zijn veel korte trails die meestal zomaar ergens in de berm beginnen. Ze zijn redelijk tot goed gemarkeerd. Sommige routes zijn rondwandelingen, anderen zijn een rechte lijn. In dat tweede geval moet je vervoer terug naar je auto regelen. Je eigen route terug uitstippelen kan ook.

Een goed oriëntatievermogen is hiervoor een vereiste. Goede wandelkaarten zijn er namelijk niet. Dat heeft te maken met de militaire gevoeligheid van het eiland. Alle gemarkeerde tochten worden kort beschreven in een gratis boekje van de Cyprus Tourism Organisation.

Kerkje bij Lefkara.

Kerkje bij Lefkara.

Schiereiland Akamas

Mijn laatste standplaats is het schiereiland Akamas. De folders schetsen een Luilekkerland voor biologen en een Punica-oase voor wandelaars. De verwachtingen zijn dus hooggespannen. Op de eerste dag loop ik 15 kilometer, van Lysos naar mijn hotel aan de kust terug. De dag begint met een afdaling in een kloof waar volgens een veelbelovend bord ‘very special avifauna’ nestelt.

Ik zie alleen duiven maar dat maakt niet uit. Mijn dag is al goed als ik na 3 kilometer de bijenorchis, de spinnenorchis en de hommelorchis kan bijschrijven. De bloemen van deze planten lijken sprekend op insecten. Ze verspreiden een voor het betreffende insect verleidelijke geur. De wind wiegt de bloemen verleidelijk op en neer. En voilá.

Gegarandeerd dat de eerste de beste bij, hommel of spin erin trapt. Als een bezetene stort hij zich op het welwillende nepvrouwtje en er vindt een heuse paring plaats. Ik weet niet of ooit is aangetoond of de insecten naderhand teleurgesteld zijn. Feit is in ieder geval dat ze op deze manier het voortbestaan van de orchidee garanderen.

Voor hun eigen nageslacht moeten ze het nog een keer overdoen. De kloof waardoor ik wandel mondt uit in plezierig akkerland. Het uitzicht op de steeds dichterbij komende zee is ontzettend verleidelijk. Mijn zwembroek zit gelukkig in mijn rugzak.

Troodos, dorpje.

Troodos, dorpje.

Op de dag dat ik naar huis ga kan ik het niet laten om nog een ommetje van tien kilometer te wandelen. Ik dring diep door in de bossen van het schiereiland. Terwijl ik de geur opsnuif van de pijnbomen overdenk ik de hele week nog eens. De conclusie is duidelijk. Cyprus is prachtig in de lente als het net flink geregend heeft. Een relaxte cultuur en een boeiende geschiedenis. Met een kleur alsof ik wekenlang in Afrika ben geweest en met een indrukwekkende lijst waargenomen planten en vogels keer ik tevreden huiswaarts.

Gerelateerd

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat ermee instemt. Prima! Lees meer