Transsiberië Express: 9000 kilometer rails

door Reis om de Wereld
Gepubliceerd: Laatst ververst op 89 views

Ralph van Wolffelaar reisde met de Transsiberië Express van Moskou naar Peking. Na een paar dagen heb je toch al geen idee meer of het nou morgen, middag of avond is tijdens ‘s werelds langste treinreis. Ralph schrijft: ‘Af en toe passeren we een rivier die qua omvang de Rijn tot een beekje doet verbleken.’ Een reis met de Trans-Mongolië Express, een aftakking van de oorspronkelijke route, is een belevenis die je niet snel vergeet. Over taiga’s, Mongolen en praten in superlatieven.Ralph van Wolffelaar

“Wanneer de trein stopt, zal dat het einde zijn”, sprak Lenin ooit. De opper-Rus wilde daarmee aangeven dat een reis met de Transsiberië Express niet eerder is afgelopen dan wanneer het hele continent is overgestoken en de trein daadwerkelijk stil staat. ‘s Werelds langste spoorlijn voert de reiziger van Moskou naar Vladiwostok aan de uiterste oostkust van het Euro-Aziatische continent. Ook een reis met de Trans-Mongolië Express, een aftakking van de oorspronkelijke route, is een belevenis die je niet snel vergeet.

Taiga’s

Over taiga’s, Mongolen en praten in superlatieven. Ooit klaagde een vriend over de enorme treinreis die hij moest ondernemen om een avondje te komen stappen. Hij had liefst een vol kwartier in een van de comfortabele rijtuigen van de NS moeten doorbrengen. Zittend in een met luie stoelen, airconditioning en radio-aansluitingen van alle gemakken voorziene treinstel, kon hij zich nauwelijks voorstellen dat iemand voor de lol dagenlang achtereen in een coupeetje van twee bij twee ging zitten.

Eind negentiende eeuw besloot Tsaar Alexander III dat er een verbinding moest komen tussen het westen van Rusland en het uitgestorven maar grondstofrijke oosten van de Siberische laaglanden. Vladiwostok was sinds de stichting in 1860 uitgegroeid tot een belangrijke havenstad en het loonde nu eindelijk de moeite om een adequate verbinding aan te leggen. In 1886 schreef Alexander III in een resolutie aan de generaal-gouverneur van Irkutsk dan ook dat “er helaas niets gedaan is met de grote hoeveelheid geschreven rapporten van de Siberische overheid. Zij deden niets om aan de vraag van deze rijke maar genegeerde regio tegemoet te komen. Het is tijd om die fout te herstellen.”

De St.-Basiliuskathedraal op het Rode Plein in Moskou, de stad waar de treinreis begint.

De St.-Basiliuskathedraal op het Rode Plein in Moskou, de stad waar de treinreis begint.

Eindeloze traject

Na lang discussiëren werd een route uitgestippeld die begon in Moskou en de reiziger vervolgens langs Perm, Yekaterinburg, Omsk, Novosibirsk, Krasnojarsk, Irkutsk en Chita bracht om uiteindelijk in Vladiwostok, aan de uiterste oostkust van het continent, te eindigen. Naast de reguliere arbeiders begonnen onder andere soldaten en veroordeelden in 1886 met de aanleg van het schier eindeloze traject. Het zal niemand verbazen dat zelfs de hardwerkende Russen er 25 jaar over deden om de volle negenduizend kilometer rails aan te leggen.

Uiteindelijk hebben ruim 90.000 arbeiders hun steentje bijgedragen; velen van hen hebben het resultaat nooit kunnen aanschouwen; zij lieten het leven tijdens de werkzaamheden. Praten over de Transsiberië Express is praten over magie en romantiek. Praten in superlatieven ook. Negenduizend kilometer treinen door de Oeral, door bossen, over taiga’s en langs meren. Langs dorpjes met houten huisjes diep in Siberië tot het immense Baikalmeer.

Houten huisjes in de Oeral.

Houten huisjes in de Oeral.

Ulan Bator

Langs afgedankte en asgrauwe industrie. Steden en streken waar wij geen weet van hebben, waar we nooit iets van horen behalve wanneer er een ernstige milieuramp plaatsvindt, zoals in 1998 in Krasnojarsk. In de jaren vijftig werden twee aftakkingen aan de oorspronkelijk route toegevoegd. De eerste, de Trans-Mongolië Express, voert de reiziger na Irkutsk via de Mongoolse hoofdstad Ulan Bator naar Peking. De tweede neemt een omweg via de Chinese provincie Mantsjoerije om uiteindelijk eveneens in de ‘Hoofdstad van het Noorden’ te eindigen. Alle drie worden willekeurig onder Transsiberië Express gerangschikt, maar er is dus wel degelijk een verschil.

In totaal beslaat de reis zeven tijdzones. In theorie kun je je horloge iedere dag een uur vooruit zetten, ware het niet

De Trans-Mongolië Express is een stukje korter dan de spoorlijn naar Vladiwostok, maar altijd nog goed voor een treinreis van zes en halve dag en achtduizend kilometer. Het uitzicht wordt voornamelijk bepaald door eindeloze graslanden en bebossing zover het oog reikt. Af en toe passeren we een rivier die qua omvang de Rijn tot een beekje doet verbleken, maar die in Rusland de kaart maar net haalt. Onderweg komen we langs steden als Perm, Yekaterinburg, Omsk, Novosibirsk en Irkutsk. Stuk voor stuk steden met enkele miljoenen inwoners, maar waar de doorsnee Nederlander nog nooit van heeft gehoord. In totaal beslaat de reis zeven tijdzones. In theorie kun je je horloge iedere dag een uur vooruit zetten, ware het niet dat niet afgeweken wordt van de tijd zoals die op dat moment in Moskou geldt. Voor de reiziger maakt dat nauwelijks verschil; na een paar dagen heb je toch al geen idee meer of het nou morgen, middag of avond is.
Het perron van het Yaroslavsky-station net voor vertrek.

Het perron van het Yaroslavsky-station net voor vertrek.

Twee toiletten

In iedere coupé, die niet groter zal zijn dan twee bij twee meter, huizen vier personen. Er zijn aan weerszijden twee banken; overdag kun je erop zitten en ‘s avonds dienen ze naast twee andere die uitgeklapt kunnen worden als bed. Per wagon zijn twee toiletten aanwezig. Daar is er echter maar één van in gebruik; de provodniks houden er steevast eentje gereserveerd voor zichzelf. Je gaat er trouwens voor je plezier toch al niet heen. Doordat de Mongoolse medereizigers er fundamenteel andere sanitaire gebruiken op nahouden, staat het kleinste kamertje al na dag één blank. Overigens is dit het wel voor wat het aanwezige sanitair betreft; douches zijn alleen in de eerste klas aangebracht.

De meegebrachte washandjes komen dus goed van pas. De trein stopt gemiddeld vijf keer per dag; minimaal vijf en maximaal vijftien minuten. In dat stief kwartiertje probeer je zo snel mogelijk in te schatten welke lekkernijen de lokale bevolking op het station aanbiedt; de kortere stops zijn alleen bedoeld om te tanken. Bovendien kun je naast het van thuis meegenomen voedsel in de restauratie een hapje eten. Voor een habbekrats heb je een lekker stukje vlees of vis met aardappels en garnering met bijbehorend lauw bier. Wanneer je wodka wil drinken kun je deze het best ook hier aanschaffen; op de stations kom je nogal eens levensgevaarlijk zelfgemaakt spul tegen met alcoholpercentages tot 80%. Bij de stops moet je trouwens de trein goed in de gaten houden. In plaats van een vertreksignaal te geven begint hij gewoon te rijden. Opletten dus.

Het landschap langs de Transsiberië Express.

Het landschap langs de Transsiberië Express.

Baikalmeer

Tijdens de reis zelf kun je je bezighouden met allerlei verschillende dingen, zoals lezen, muziek luisteren, praten, slapen, een eindje lopen of van het uitzicht genieten, al is dat niet altijd even opwindend. Interessant is om te zien hoe de rest van onze wagon zich vermaakt. De overige coupés worden voornamelijk bevolkt door Mongolen die inkopen hebben gedaan in Moskou. Hoewel zij niet de beschikking hebben over tijdschriften of een discman hoor je hen niet klagen; ze liggen te slapen of praten wat met elkaar. Enkele van hen hebben in Europa gestudeerd en dat merk je. Ze zijn veel minder schuw dan hun familieleden en spreken een beetje Engels of Duits.

Nadat we de Siberische vlakten achter ons gelaten hebben, passeren we het Baikalmeer. Dit meer, met een oppervlakte gelijk aan die van België, bevat eenderde van al het zoetwater op aarde en is met anderhalve kilometer tevens het diepste meer ter wereld. We rijden er meer dan vier uur langs voordat we de enorme watermassa achter ons laten. In het verleden was het meer nog veel groter, maar eeuwenlange intensieve irrigatie tijdens de snikhete zomers maken dat er nog ‘slechts’ een fractie van de oorspronkelijke massa over is. Een halve dag later naderen we de Mongoolse grens. Heuvelachtig graslandschap domineert het uitzicht. De waterstromen die we passeren leveren soms adembenemende plaatjes op.

Opvallend is dat zelfs in de meest afgelegen gebieden van Mongolië nog mensen aanwezig zijn. Het merendeel van hen te paard; het vervoermiddel bij uitstek in dit straatarme land. Ze wonen zonder uitzondering in gers, de Mongoolse nomadententen. Midden in dit onwaarschijnlijk lege landschap duikt dan op een gegeven moment Ulan Bator op.

Het treinstation van Ulan Bator.

Het treinstation van Ulan Bator.

Een desolate stad, die met haar ruim 600.000 zielen een kwart van het totale inwonertal van het land herbergt. Ter vergelijking: Mongolië is liefst 38 keer zo groot als Nederland, dat echter zes maal zoveel inwoners heeft. De Gobi, de meest noordelijk gelegen woestijn ter wereld, brengt daarentegen niet wat de meeste van mijn medereizigers er zich van hadden voorgesteld. De grote, dorre zandvlakte wordt slechts onderbroken door een struikje hier en een boompje daar. Bij de Chinese grens, we zijn inmiddels ruim vijf en halve dag aan de trein gekluisterd, worden we na de paspoortcontrole rond middernacht in een grote hangar gereden. Het spoor in China is breder dan in Mongolië en dus moeten de treinstellen worden aangepast. In de anderhalf uur die volgen worden achtereenvolgens de wagons gescheiden, de oude treinstellen er vanonder gereden en de nieuwe geïnstalleerd. Een en ander levert onder het toeziend oog van een heel regiment aan Chinese douaniers een interessant kijkspel op.

Chinese Muur

De volgende dag trekken na enige tijd enkele resten van de Chinese Muur aan ons voorbij. Hier en daar verwaarloosd maar over het algemeen nog steeds redelijk intact, sta ook ik er van te kijken hoe een en ander in het verleden moet zijn gebouwd. Op bepaalde plaatsen is de muur ongelooflijk steil. We zullen wel nooit weten wat voor technieken er bij de constructie precies gebruikt werden.

Resten van de Chinese Muur.

Resten van de Chinese Muur.

Magische klank

Na zes en halve dag treinen bereiken we Peking. Een uitzonderlijke reis zit erop. Welbeschouwd kom je onderweg weinig bijzondere dingen tegen; er zijn trajecten met een mooier uitzicht, langs meer opwindende steden en met betere voorzieningen. Wat deze reis echter zo uniek maakt, is de magische klank die er al een eeuw lang van uit gaat. Alleen de naam levert al visoenen op van hoe het geweest moet zijn. In feite is er in al die jaren nog niets veranderd.

De mensen in Siberië dragen nog precies dezelfde kleren als vijftig jaar geleden, gebruiken nog dezelfde landbouwmachines en hebben geen benul van Internet. Op de tijdschema’s in de gangpaden staat nog steeds Sverdlovsk, en niet de in 1991 al in ere herstelde oude naam Yekaterinburg. Juist deze dingen maken de reis zo bijzonder. En daar hoort minimaal sanitair bij. En een krappe coupé. En lauw bier in de restauratie.

Gerelateerd

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Als je doorgaat met het gebruiken van de website, gaan we er vanuit dat ermee instemt. Prima! Lees meer